අසෝක එස්. සෙනෙවිරත්න –

“සෑම පරම්පරාවකදීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අලුතින් උපත ලැබිය යුතුය. එහි ප්‍රසූති සහායිකාව අධ්‍යාපනයයි.” — ජෝන් ඩිවී

ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඇතැම් පිරිස් සම්බන්ධයෙන් මේ වන විට පවතින මතභේදය, ගලගොඩඅත්තේ ඥානසාර හිමියන් සිරගත කිරීම සහ උන්වහන්සේ නිදහස් කරන ලෙස ඉදිරිපත් වන ඉල්ලීම්, එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකගේ තත්ත්වය ඉක්මවා යන ප්‍රශ්න රැසක් මතු කරයි. එහි හරය වන්නේ මූලික ප්‍රශ්නයකි: ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක් තුළ ආගමික ගෞරවය, පැවිදි විනය, නීතියේ ආධිපත්‍යය සහ ජනතාව විසින් තෝරා පත් කරගත් ආණ්ඩුවක අධිකාරිය අතර සමතුලිතතාවක් ඇති කළ යුත්තේ කෙසේද?

මෙය හුදෙක් සිවුරක්, සිරදඬුවමක් හෝ උද්ඝෝෂණයක් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් නොවේ. එය පුද්ගල හැසිරීම සහ ආයතනික වගකීම අතර ඇති සම්බන්ධය, ආගමික බලපෑම සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වගවීම අතර ඇති සම්බන්ධය, එසේම දේශපාලන ගැටුම් සහ ජාතික සංවර්ධනය අතර ඇති සම්බන්ධය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි.

මෙම කරුණු හුදෙකලා ආගමික හෝ දේශපාලන ආරවුල් ලෙස සැලකීමට ශ්‍රී ලංකාවට හැකියාවක් නැත. දැඩි ආර්ථික අස්ථාවරත්වයකින් පසු යළි ගොඩනැඟෙමින් සිටින රටක් ලෙස, ජනතාවගේ විශ්වාසය දිනාගන්නා රාජ්‍ය ආයතන, ඵලදායී ආයෝජන දිරිගන්වන ප්‍රතිපත්ති සහ ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය උසස් කිරීම සඳහා පවතින සීමිත සම්පත් යොමු කිරීමට සූදානම් සමාජයක් ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍යය.

මගේ තර්කය සරලය: ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ජීවන රටාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක විය යුතුය. භික්ෂුත්වය ආචාරධර්ම මත පදනම් වූ විනයක් ලෙස අවබෝධ කරගත යුතුය. ආර්ථික පුනර්ජීවනය අනවශ්‍ය දේශපාලන හා ආයතනික බාධාවලින් ආරක්ෂා කළ යුතුය.

මෙම අරමුණු එකිනෙකට පටහැනි නොවේ. ඒවා නිවැරදිව අවබෝධ කරගත් විට එකිනෙක ශක්තිමත් කරයි.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යනු ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතියට වඩා පුළුල් සංකල්පයකි

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරවැසියන් තම නියෝජිතයන් තෝරා පත් කරගන්නා පාලන ක්‍රමයක් ලෙසය. මැතිවරණ අත්‍යවශ්‍යය. එහෙත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යනු මැතිවරණවලට පමණක් සීමා වූ ක්‍රමයක් නොවේ.

සැබෑ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක නීතියට ගරු කිරීම, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස, නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාව, ආයතනවල ස්වාධීනත්වය, සාමකාමී මතභේද සහ අන්‍යෝන්‍ය ගෞරවය ද අත්‍යවශ්‍යය. පුරවැසියන් අතර, පුරවැසියන් සහ රාජ්‍යය අතර මෙන්ම විවිධ ආකාරයේ අධිකාරි බලතල ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන අතර ද සම්බන්ධතා පාලනය කළ යුත්තේ මෙම මූලධර්ම මගිනි.

එබැවින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට සමාජීය හා සංස්කෘතික මානයක් ද තිබේ. මතභේදයක් පැවතීමෙන් බියගැන්වීමට හෝ තර්ජනය කිරීමට අයිතියක් නොලැබෙන බවත්, බලපෑමක් ඇති බවින් අසීමිත බලයක් හිමි නොවන බවත්, තම මතය අනුව ප්‍රතිඵල තීරණය කිරීමට කිසිදු පුද්ගලයකුට හෝ ආයතනයකට ස්වයංක්‍රීය අයිතියක් නොලැබෙන බවත් ජනතාව පිළිගත යුතුය.

ශ්‍රී ලංකාවේ තේරී පත් වූ ආණ්ඩුවට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට සහ නීතියට අනුකූලව පාලනය කිරීමේ වගකීම තිබේ. ආගමික නායකයන්ට ආණ්ඩුවේ ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ උපදෙස් දීමට, ඒවා විවේචනය කිරීමට සහ වෙනස්කම් ඉල්ලා සිටීමට පූර්ණ අයිතිය තිබේ. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇතුළු පුරවැසියන්ට ද නීත්‍යනුකූල සීමාවන්ට යටත්ව සාමකාමීව අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට සහ රැස්වීමට අයිතිය තිබේ.

එහෙත් අදහසක් ප්‍රකාශ කිරීමට ඇති අයිතිය යනු එය පිළිගැනීමට ආණ්ඩුවට බල කිරීමට ඇති බලය නොවේ. ඒ හා සමානව, ජනවරමක් ලැබී ඇති බව කියමින් තමන්ට විරුද්ධ මත දරන පුද්ගලයන්ගේ අයිතිවාසිකම් නොසලකා හැරීමට ද ආණ්ඩුවට අයිතියක් නැත.

මෙම සීමාවන් දෙපාර්ශ්වයම පිළිගත යුතුය.

භික්ෂූන් වහන්සේලා මහජන විවාදයට සහභාගි විය යුතු ද යන්න මෙහි ප්‍රශ්නය නොවේ. ඒ සඳහා උන්වහන්සේලාට නිදහස තිබිය යුතුය. සැබෑ ප්‍රශ්නය වන්නේ එම සහභාගිත්වය තර්කානුකූල කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම සහ නීත්‍යනුකූල ක්‍රියාමාර්ග ඔස්සේ සිදුවිය යුතු ද, නැතහොත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන මත බලහත්කාරී අධිකාරියක් පැටවීමේ උත්සාහයක් බවට පත්විය යුතු ද යන්නයි.

භික්ෂුත්වය ආරම්භ වන්නේ සිවුරෙන් නොව සිතින්ය

බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් පාලි භාෂාවෙන් ‘භික්ඛු’ ලෙසත් සංස්කෘත භාෂාවෙන් ‘භික්ෂු’ ලෙසත් හැඳින්වේ. ‘භික්ඛු’ යන වචනය සාම්ප්‍රදායිකව පිණ්ඩපාතයෙන් ජීවත්වන්නා යන අදහස සමඟ සම්බන්ධ වේ. බෞද්ධ ඉගැන්වීම් තුළ එය දුකින් සහ උපත හා මරණය යන සංසාර චක්‍රයෙන් මිදීම අරමුණු කරගත් ආධ්‍යාත්මික ගමනක් ද නිරූපණය කරයි.

පැවිදි වීම යනු ඇඳුමක් හෝ සමාජ තත්ත්වයක් වෙනස් කරගැනීමක් පමණක් නොවේ. එය සදාචාරාත්මක හැසිරීම, සංවරය, ප්‍රඥාව සහ ආධ්‍යාත්මික අවබෝධය සෙවීම මත පදනම් වූ විනයගරුක ජීවන රටාවකට කැපවීමකි.

මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් හඳුනාගත යුතුය.

සිවුර භික්ෂුත්වයේ බාහිර සංකේතයයි. එහෙත් භික්ෂුත්වයේ සදාචාරාත්මක හරය සිවුර දරන පුද්ගලයාගේ සිතුවිලි සහ හැසිරීම තුළින් පිළිබිඹු විය යුතුය. නිවැරදි දේ සහ වැරදි දේ අතර, අදාළ දේ සහ අනදාළ දේ අතර, මහජන යහපතට සේවය කරන දේ සහ පෞද්ගලික අභිලාෂයන්ට සේවය කරන දේ අතර වෙනස හඳුනාගැනීමේ හැකියාව පුහුණු කරගත යුතුය.

මෙම ලිපිය තුළ ‘මනෝත්වය’ හෙවත් ‘Mindhood’ යන අදහස මා භාවිත කරන්නේ එවැනි අභ්‍යන්තර ආචාරධර්මීය විනයක් විස්තර කිරීමටය. එනම්, තම අරමුණු විමසා බැලීමට, තම හැසිරීම සංවර කරගැනීමට සහ කෝපය, අහංකාරය හෝ බලය ලබාගැනීමේ ආශාව වෙනුවට ප්‍රඥාව අනුව ක්‍රියා කිරීමට ඇති හැකියාවයි.

මෙය භික්ෂුත්වය පිළිබඳ පිළිගත් බෞද්ධ සංකල්පයට ආදේශකයක් නොවේ. එය පෙන්වා දෙන්නේ සැබෑ භික්ෂුත්වය සඳහා බාහිර කැපවීමට ගැළපෙන අභ්‍යන්තර ආකල්පයක් ද අවශ්‍ය බවයි.

එම මූලධර්මය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට ද අදාළ වේ. පුද්ගලයකුට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ විධිමත් අයිතිය තිබිය හැකි නමුත්, දෛනික ජීවිතයේදී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වටිනාකම්වලට ගරු කිරීමට ඔහු අසමත් විය හැකිය. එසේම, පුද්ගලයකු සිවුරක් දැරුව ද එම සිවුරෙන් නිරූපණය වන විනයට පටහැනි ලෙස හැසිරිය හැකිය.

එබැවින් මෙහි ප්‍රශ්නය භික්ෂුවකගේ බාහිර පෙනුම නොව, ආගමික තත්ත්වය සහ සදාචාරාත්මක වගකීම අතර පවතින සම්බන්ධයයි.

සිවුර නියෝජනය කරන ආධ්‍යාත්මික සම්ප්‍රදාය නිසා එයට ගරු කළ යුතුය. එහෙත් සිවුර දැරීම පමණක් එය දරන්නාගේ සෑම ක්‍රියාවක්ම සදාචාරාත්මකව නිවැරදි බව තහවුරු නොකරයි.

බුදුදහමේ ඉගැන්වීම් සහ බලය දරන්නන්ගේ වගකීම්

බෞද්ධ ඉතිහාසය තුළ පාලකයන්ට මඟ පෙන්වීම සහ මහජන යහපත වෙනුවෙන් දායක වීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හිමි වූ කාර්යභාරයක් හඳුනාගත හැකිය. උන්වහන්සේලාට සදාචාරාත්මක උපදෙස් ලබා දීමට, අසාධාරණය පෙන්වා දීමට, කරුණාව දිරිගැන්වීමට සහ සමාජය කෙරෙහි දේශපාලන නායකයන්ට ඇති වගකීම් සිහිපත් කිරීමට හැකිය.

එවැනි මැදිහත්වීමක් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනයට වැදගත් දායකත්වයක් විය හැකිය.

සදාචාරාත්මක විවේචනවලට සවන් දෙන පාලකයකුට වඩා හොඳ තීරණ ගැනීමට හැකි වේ. දූෂණයට අභියෝග කරන, අවදානමට ලක්විය හැකි ජනතාව ආරක්ෂා කරන සහ සාමකාමී විසඳුම් දිරිගන්වන භික්ෂුවකට ජාතික සංවර්ධනය සඳහා සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දිය හැකිය.

එහෙත් උපදෙස් දීමට ඇති හැකියාවෙන් අණ කිරීමට ඇති අධිකාරිය ස්වයංක්‍රීයව හිමි නොවේ.

ආගමික උපදේශනය සහ දේශපාලන බලය අතර සම්බන්ධතාව තුළ දෙපාර්ශ්වයේම වගකීම් ආරක්ෂා විය යුතුය. රට පාලනය කිරීමේ වගකීම තේරී පත් වූ නියෝජිතයන් සතු වන අතර, තම හැසිරීමේ අවංකභාවය සහ ලබා දෙන මඟපෙන්වීමේ ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ වගකීම ආගමික නායකයන් සතු වේ.

නිවැරදි වචන භාවිතය, සංවරය, කරුණාව සහ හානියෙන් වැළකීම පිළිබඳ අවධාරණය තුළින් බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය ප්‍රයෝජනවත් ආචාරධර්මීය රාමුවක් සපයයි. මෙම මූලධර්ම සතුරුකම වෙනුවට සංවාදය ද, හදිසි ගැටුම්කාරී ප්‍රතිචාර වෙනුවට මනා විමර්ශනය ද දිරිගන්වයි.

වත්මන් විවාදය තුළ පූජ්‍ය ගල්කන්දේ ධම්මානන්ද හිමියන් සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන සිංහල ප්‍රකාශය ශිෂ්ට සම්පන්න විසඳුමක ආත්මය මැනවින් නිරූපණය කරයි: “ශීලාචාර විදිහට උත්තර හොයන්න.”

මෙය නිහඬව සිටින ලෙස කරන ඉල්ලීමක් නොවේ. එය මතභේද විසඳීම සඳහා වඩා යහපත් ක්‍රමයක් අනුගමනය කරන ලෙස කරන ඉල්ලීමකි.

ආගමික ආයතනයකට බන්ධනාගාර රෙගුලාසි, පැවිදි පුද්ගලයකුට සලකන ආකාරය හෝ සිවිල් නීතිය සහ පැවිදි විනය අතර සම්බන්ධය පිළිබඳ ගැටලු තිබේ නම්, ඒවා සාක්ෂි, නීතිමය තර්ක, සංවාද සහ සුදුසු ආයතනික ක්‍රියාපටිපාටි ඔස්සේ විමසා බැලිය යුතුය.

බුදුදහමට ගරු කිරීම සඳහා එම ක්‍රියාපටිපාටි අත්හැරිය යුතු නොවේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, බෞද්ධ නියෝජිතයන් තම ඉගැන්වීම් තුළින් දිරිගන්වන විනය, සංවරය සහ ප්‍රඥාව ප්‍රදර්ශනය කරන විට බුදුදහමේ විශ්වසනීයත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් වේ.

නීතියේ ආධිපත්‍යය සියලු දෙනා සමානව ආරක්ෂා කළ යුතුය

වර්තමාන මතභේදය තුළ අවධාරණය කළ යුතු වැදගත් කරුණක් වන්නේ අපරාධමය නඩු තීන්දුවක් සහ එම දඬුවම විඳින පුද්ගලයාගේ ආගමික තත්ත්වය අතර පැහැදිලි වෙනසක් පවත්වාගත යුතු බවයි.

ඥානසාර හිමියන් සම්බන්ධ නීතිමය ක්‍රියාදාමයට පෙර ලබා දුන් ජනාධිපති සමාවක් අවලංගු කිරීම සහ අධිකරණයට අපහාස කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඉතිරිව තිබූ සිරදඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීම ඇතුළත් වී තිබේ. බන්ධනාගාරයේ ඇඳුම් සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ වෙනම මතභේදය බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඇතැම් පිරිස්වල විරෝධතාවට හේතු වී ඇත. මේවා එකිනෙකට සම්බන්ධ මහජන මතභේද වුවත්, නීතිමය වශයෙන් එකම ප්‍රශ්නයක් නොවේ.

රාජ්‍යය නීතියට අනුකූලව ක්‍රියා කළ යුතු අතර බන්ධනාගාර බලධාරීන් අදාළ රෙගුලාසි අනුගමනය කළ යුතුය. ඒ සමඟම, පැවිදි භික්ෂුවකට නිසි ලෙස සැලකීම පිළිබඳ ප්‍රශ්න ද නීත්‍යනුකූල බන්ධනාගාර ක්‍රියාපටිපාටි සහ අදාළ ආගමික විනය රාමුව සැලකිල්ලට ගනිමින් ප්‍රවේශමෙන් විමසා බැලිය යුතුය.

විසඳුම වන්නේ ආගමික අධිකාරියට ස්වයංක්‍රීයව යටත් වීම හෝ එය සමඟ අනවශ්‍ය ගැටුමකට යාම නොවේ. විසඳුම වන්නේ විනිවිදභාවයෙන් යුතු, නීත්‍යනුකූල සහ සියලු දෙනාට එකසේ ක්‍රියාත්මක වන ක්‍රියාදාමයකි.

වරදකට වරදකරු වූ පුද්ගලයකු ආගමික තනතුරක් දරන නිසා පමණක් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුවක් ඔහුට විශේෂ සැලකිල්ලක් ලබා නොදිය යුතුය. එසේම, පුද්ගලයකුගේ ආගමික අනන්‍යතාව ඔහුට නින්දා කිරීමට හෝ අසාධාරණ ලෙස සැලකීමට හේතුවක් නොවිය යුතුය.

මූලධර්මය වන්නේ නීතිය ඉදිරියේ සමාන සැලකිල්ල සහ නීත්‍යනුකූල ආගමික නිදහසට ගරු කිරීමයි.

බන්ධනාගාර ඇඳුම් හෝ රාජ්‍ය බලධාරීන් සහ පැවිදි ආයතන අතර වගකීම් සම්බන්ධයෙන් නීතිමය අපැහැදිලිභාවයක් තිබේ නම්, එය නිසි නීතිමය සහ පරිපාලන ක්‍රියාමාර්ග ඔස්සේ පැහැදිලි කළ යුතුය. වෙනස්කම් අවශ්‍ය නම් ඒවා දේශපාලන පීඩනයට යටත් වීමක් ලෙස නොව, විනිවිදභාවයෙන් සහ ස්ථාවර මූලධර්ම අනුව හඳුන්වා දිය යුතුය.

එම මූලධර්මය ආණ්ඩුවට ද අදාළ වේ. තේරී පත් වූ පාලනයක් තම තීරණ පැහැදිලි කිරීමටත්, නීත්‍යනුකූල පරීක්ෂාවට සහ විවේචනයට මුහුණ දීමටත් සූදානම් විය යුතුය.

නීතියේ ආධිපත්‍යය යනු ආගමට නින්දා කිරීමේ මෙවලමක් නොවේ. තනතුර, දේශපාලන සම්බන්ධතාව හෝ ආගමික තත්ත්වය කුමක් වුවත්, ඕනෑම අයකුගේ අත්තනෝමතික බලය භාවිත කිරීමෙන් සියලු දෙනා ආරක්ෂා කරන පොදු ආරක්ෂණයකි.

ආගමික හා දේශපාලන ගැටුම් පාලනය දුර්වල කරන විට

මහජන උද්ඝෝෂණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ නීත්‍යනුකූල අංගයකි. ඒවා මගින් පුරවැසියන්ට තම දුක්ගැනවිලි ප්‍රකාශ කිරීමට, තීරණවලට අභියෝග කිරීමට සහ වගවීම ඉල්ලා සිටීමට හැකිය. එහෙත් උද්ඝෝෂණයකට නීත්‍යනුකූලභාවය තිබීමෙන් එහි සෑම ඉල්ලීමක්ම සාධාරණ හෝ සෑම ක්‍රමයක්ම සුදුසු බව අදහස් නොවේ.

ඥානසාර හිමියන් නිදහස් කරන ලෙස ඉල්ලා කොළඹ පැවැති මෑතකාලීන විරෝධතා මගින් ආගමික අනන්‍යතාව සහ රාජ්‍ය අධිකාරිය සම්බන්ධ ආරවුලක් දේශපාලන නායකයන්ගේ, රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගේ සහ පුළුල් සමාජයේ අවධානය යොමු කරගන්නා ආකාරය පෙන්නුම් කරයි. විරෝධතාකරුවන් ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය අසල දිගටම රැඳී සිටීම සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ මැදිහත්වීමක් සිදු වූ බවත්, ඉන් අනතුරුව බුද්ධශාසන අමාත්‍යාංශය සමඟ සාකච්ඡා පැවැති බවත් වාර්තා වී තිබේ.

මෙයින් ලැබෙන පාඩම වන්නේ ආගමික නායකයන් මහජන කටයුතුවලින් ඈත් විය යුතු බව නොවේ. ගැටලු අපක්ෂපාතීව විමසා බැලීමට හැකි ආයතන ඔස්සේ ඒවා විසඳිය යුතු බවයි.

දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන් ආණ්ඩුවට, අධිකරණයට හෝ රාජ්‍ය නිලධාරීන්ට බලපෑම් කිරීම සඳහා ආගමික හැඟීම් සංවිධානාත්මකව යොදාගන්නා විට, නීතිය සහ ක්‍රියාපටිපාටිය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් දේශපාලන ශක්තිය පිළිබඳ තරගයක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.

එවැනි හැසිරීම් ආයතන කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය දුර්වල කළ හැකිය. තවද, ප්‍රමාණවත් මහජන පීඩනයක් එල්ල කළහොත් අනෙකුත් පුරවැසියන්ට නොලැබෙන විශේෂ සහන ලබාගත හැකි යැයි අනාගතයේ වෙනත් කණ්ඩායම් විශ්වාස කිරීමට ද එය හේතු විය හැකිය.

මෙය භයානක පූර්වාදර්ශයකි.

අද මතභේදය භික්ෂුවක සම්බන්ධ විය හැකිය. හෙට එය දේශපාලනඥයකු, ව්‍යාපාරිකයකු, රාජ්‍ය නිලධාරියකු හෝ වෙනත් බලවත් පුද්ගලයකු සම්බන්ධ විය හැකිය. යම් නඩුවක සාධක සහ නීතිය වෙනුවට අදාළ පාර්ශ්වයට බලමුළු ගැන්විය හැකි පිරිසගේ ශක්තිය අනුව ආයතනික තීරණ වෙනස් කළ හැකි නම්, සමාන පුරවැසිභාවය අර්ථ විරහිත වේ.

එබැවින් ආගමික ගැටලු පිළිබඳව සවන් දීම සහ තම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය වගකීම් අත්හැරීම අතර වෙනස හඳුනාගැනීමට ආණ්ඩුවට හැකි විය යුතුය. සංවාදය ශක්තියකි. බලහත්කාරයට යටත් වීම එසේ නොවේ.

ආගමික ආයතන ද තම දිගුකාලීන විශ්වසනීයත්වය රඳා පවතින්නේ ජනකායක් එක්රැස් කිරීමේ හැකියාව මත නොව, තම ආචාරධර්මීය නායකත්වයේ ගුණාත්මකභාවය මත බව හඳුනාගත යුතුය.

අවධානය වෙනතකට යොමු වීමේ ආර්ථික පිරිවැය

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික පුනර්ජීවනය සඳහා සාර්ව ආර්ථික දර්ශක වැඩිදියුණු වීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ආර්ථික ස්ථායීකරණය ආයෝජන, නිෂ්පාදනය, අපනයන, රැකියා සහ වඩා යහපත් ජීවන තත්ත්වයක් ගොඩනැඟීමේ පදනමක් බවට පත්විය යුතුය.

සෑම පොදු සම්පතකටම විකල්ප භාවිතයක් තිබේ. දිගුකාලීන ගැටුම් සංවිධානය කිරීමට සහ පවත්වාගෙන යාමට වැය කරන මුදල්, ඒ සමඟම අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා, කුසලතා සංවර්ධනය, ප්‍රජා සේවා හෝ ඵලදායී ආයෝජන සඳහා වැය කළ නොහැකිය. රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගේ කාලය ද සීමිත සම්පතකි. වළක්වාගත හැකි ආයතනික ආරවුල් කළමනාකරණය කිරීමට වැය කරන කාලය, ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට සහ මහජන සේවා වැඩිදියුණු කිරීමට යොදාගත නොහැකිය.

මෙයින් අදහස් කරන්නේ උද්ඝෝෂණ ස්වභාවයෙන්ම නාස්තිකාර බව නොවේ. සාමකාමී විරෝධතා මගින් අසාධාරණය හෙළිදරව් කිරීමට, වගවීම ශක්තිමත් කිරීමට සහ වඩා හොඳ ප්‍රතිපත්ති ඇති කිරීමට හැකිය. වැදගත් ප්‍රශ්න වන්නේ අරමුණ සාධාරණ ද, භාවිත කරන ක්‍රමය අරමුණට සමානුපාතික ද, සහ ගැටලුව සුදුසු ක්‍රියාමාර්ග ඔස්සේ විසඳීමට උත්සාහ කරන්නේ ද යන්නයි.

ශ්‍රී ලංකාවට පොදු සහ පෞද්ගලික සම්පත් භාවිත කිරීමේදී වඩා විනයගරුක ප්‍රවේශයක් අවශ්‍යය.

ආයෝජකයන් තීරණ ගන්නා විට නීතිවල පුරෝකථනය කළ හැකි බව, රාජ්‍ය ආයතනවල විශ්වසනීයත්වය සහ දේශපාලන බාධා ඇති වීමේ අවදානම සැලකිල්ලට ගනී. ගිවිසුම්වලට ගරු කරනු ඇති බවටත්, ආරවුල් සාධාරණ ලෙස විසඳනු ඇති බවටත්, බලවත් විශේෂ අවශ්‍යතා ඇති කණ්ඩායම්වල පීඩනය යටතේ රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති අත්තනෝමතික ලෙස වෙනස් නොකරනු ඇති බවටත් ව්‍යාපාරිකයන්ට විශ්වාසයක් අවශ්‍යය.

නිරන්තර ආයතනික ගැටුම් එම විශ්වාසය දුර්වල කළ හැකිය. ඒවා ප්‍රතිසංස්කරණවලින් අවධානය වෙනතකට යොමු කරයි, ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීම සංකීර්ණ කරයි, සහ නීතිවලට වඩා බලපෑම වැදගත් ය යන අදහස ශක්තිමත් කරයි.

ආර්ථික සම්බන්ධතාව පැහැදිලිය: ආයතනික විශ්වසනීයත්වය ආයෝජනවලට සහාය වේ; ආයෝජන නිෂ්පාදනයට සහාය වේ; නිෂ්පාදනය සහ තරගකාරීත්වය අපනයන ශක්තිමත් කරයි; අපනයන විදේශ විනිමය උපයයි; ශක්තිමත් නිෂ්පාදන හැකියාවක් රටේ ණය ගෙවීමේ හැකියාව සහ ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කරයි.

මෙම ක්‍රියාවලිය අනවශ්‍ය ලෙස බිඳවැටීමට ශ්‍රී ලංකාවට හැකියාවක් නැත.

ඵලදායී නිෂ්පාදන හැකියාව පුළුල් කිරීම, ව්‍යාපාරික පරිසරය වැඩිදියුණු කිරීම, අපනයන ඉලක්ක කරගත් ආයෝජන දිරිගැන්වීම, රාජ්‍ය පරිපාලනය ශක්තිමත් කිරීම සහ ආර්ථික පුනර්ජීවනයේ ප්‍රතිලාභ සමස්ත ජනතාව වෙත ළඟා වන බව සහතික කිරීම කෙරෙහි ආණ්ඩුව අවධානය යොමු කළ යුතුය.

සමාජ ස්ථාවරත්වය, සදාචාරාත්මක හැසිරීම සහ සහයෝගීතාව ප්‍රවර්ධනය කිරීමෙන් ආගමික නායකයන්ට සහ දේශපාලන සංවිධානවලට දායක විය හැකිය. අනවශ්‍ය ගැටුම් හේතුවෙන් රටේ ආර්ථික ප්‍රමුඛතා යටපත් වීමට ඔවුන් ඉඩ නොදිය යුතුය.

දේශපාලන රංගනයෙන් ජාතික සංවර්ධනය කරා

ආගමික ආයතන, තේරී පත් වූ ආණ්ඩුව සහ සිවිල් සමාජය අතර නිර්මාණාත්මක සම්බන්ධතාවක් ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍යය. එවැනි සම්බන්ධතාවක් ගොඩනැඟිය යුත්තේ යටත් කිරීම හෝ ගැටුම මත නොව, පැහැදිලිව අවබෝධ කරගත් වගකීම් මතය.

නීත්‍යනුකූල ගැටලු මතු වන විට ආණ්ඩුව මහා සංඝරත්නය සහ අනෙකුත් ආගමික ප්‍රජාවන් සමඟ ගෞරවයෙන් කටයුතු කළ යුතුය. තම තීරණවල නීතිමය පදනම පැහැදිලි කළ යුතුය. සාකච්ඡා සඳහා සුදුසු මාර්ග සලසා දිය යුතුය. රාජ්‍ය නිලධාරීන් වෘත්තීයමය සහ ස්ථාවර ආකාරයෙන් ක්‍රියා කරන බව සහතික කළ යුතුය.

අධිකරණය ස්වාධීනව පැවතිය යුතුය. පොලිසිය සහ බන්ධනාගාර බලධාරීන් දේශපාලන පක්ෂපාතීත්වයකින් තොරව නීත්‍යනුකූල තීරණ ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. ආගමික බලධාරීන් තමන්ට අදාළ නිසි ක්‍රියාපටිපාටි ඔස්සේ පැවිදි විනය පිළිබඳ ගැටලු විසඳාගත යුතු අතර, රටේ නීති රාමුවට ද ගරු කළ යුතුය.

දේශපාලන පක්ෂ ද කෙටිකාලීන වාසි සඳහා ආගමික හැඟීම් යොදාගැනීමේ පෙළඹවීමට එරෙහි විය යුතුය.

මෙම වගකීම් ප්‍රායෝගික වැඩපිළිවෙළක් බවට පත් කළ හැකිය.

පළමුව, රාජ්‍ය භාරයේ සිටින පැවිදි පුද්ගලයන්ගේ ආගමික තත්ත්වය සම්බන්ධ ආරවුල් විසඳීම සඳහා පැහැදිලි සහ මහජනතාවට පහසුවෙන් ලබාගත හැකි ක්‍රියාපටිපාටි ස්ථාපිත කළ යුතුය. එහිදී අවශ්‍ය නීතිමය සහ ආගමික උපදේශනය ලබාගත යුතුය.

දෙවනුව, නීත්‍යනුකූල ආණ්ඩු තීරණවලට නිෂේධ බලයක් කිසිදු කණ්ඩායමකට ලබා නොදී, ආණ්ඩුව සහ පිළිගත් ආගමික ආයතන අතර විධිමත් සංවාදයක් දිරිගැන්විය යුතුය.

තෙවනුව, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පුරවැසිභාවය, නීතියේ ආධිපත්‍යය, ආගමික වගකීම සහ නීත්‍යනුකූල විරෝධය හා බලහත්කාරය අතර වෙනස පිළිබඳ මහජන අධ්‍යාපනය ප්‍රවර්ධනය කළ යුතුය.

සිව්වනුව, සාමකාමී රැස්වීම් පැවැත්වීමේ නිදහස සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස ආරක්ෂා කළ යුතු අතර, නීත්‍යනුකූල සීමාවන් සාධාරණව සහ සමානුපාතිකව ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.

අවසාන වශයෙන්, ජාතික සංවාදය ආර්ථික හා සමාජ සුබසාධනයේ මැනිය හැකි වැඩිදියුණුවීම් වෙත යළි යොමු කළ යුතුය. විශ්වසනීය සේවා සැපයීම, ඵලදායී රැකියා ප්‍රවර්ධනය, අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සහ පුරවැසියන්ගේ ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීමේ හැකියාව අනුව පොදු ආයතන ඇගයීමට ලක් කළ යුතුය.

මෙවැනි පියවර මගින් නැවත නැවත ඇතිවන ගැටුම්වලින් ඉවත්ව, ආයතනික වගකීම පිළිබඳ සංස්කෘතියක් කරා රට ගෙන යා හැකිය.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, භික්ෂුත්වය සහ මනෝත්වය: පොදු ආචාරධර්මීය පදනමක්

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ භික්ෂුත්වය ජීවිතයේ වෙනස් ක්ෂේත්‍ර දෙකකට අයත් බව පෙනෙන්නට පුළුවන. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පොදු බලය සංවිධානය කරන ආකාරය පිළිබඳ වන අතර, භික්ෂුත්වය ආගමික ජීවන කැපවීමක් පිළිබඳ වේ. එහෙත් මේ දෙකම වැදගත් අර්ථයකින් සදාචාරාත්මක හැසිරීම මත රඳා පවතී.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය තුළ පුරවැසියන් සහ ආයතන තම බලයට සීමා ඇති බව පිළිගත යුතුය. භික්ෂුත්වය තුළ පුද්ගලයා සංවරය, ප්‍රඥාව සහ අත්හැරීමේ ජීවන මාර්ගය සමඟ බැඳී ඇති වගකීම් පිළිබඳ අවබෝධයක් වර්ධනය කරගත යුතුය.

‘මනෝත්වය’ යන සංකල්පය මෙම අදහස් දෙක එකට සම්බන්ධ කරන්නේ වගකීමෙන් ක්‍රියා කිරීමට අවශ්‍ය අභ්‍යන්තර විනය අවධාරණය කිරීමෙනි.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලනඥයකු තේරුම් ගත යුත්තේ ජනවරම යනු පෞද්ගලික වරප්‍රසාදයක් නොව වගකීමක් බවයි. රාජ්‍ය නිලධාරියකු තේරුම් ගත යුත්තේ තම අධිකාරිය පෞද්ගලික අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කිරීමට නොව මහජනතාවට සේවය කිරීමට පවතින බවයි. බෞද්ධ භික්ෂුවක තේරුම් ගත යුත්තේ ආධ්‍යාත්මික බලපෑම වඩාත් වටිනා වන්නේ සදාචාරාත්මක ආදර්ශය, තර්කානුකූල උපදේශනය සහ කරුණාව තුළින් එය ක්‍රියාත්මක කරන විට බවයි.

මෙම කාර්යභාරයන් වෙනස් වුවද, ඒ සෑම එකක්ම පෞද්ගලික අභිලාෂය සහ පොදු යහපත අතර වෙනස හඳුනාගැනීමේ හැකියාව ඉල්ලා සිටී.

මේ නිසා මෙම තර්කය ආණ්ඩුව සහ මහා සංඝරත්නය අතර ගැටුමක් ලෙස පමණක් සීමා නොකළ යුතුය. එවැනි රාමුවක් අනවශ්‍ය ලෙස බෙදීම් ඇති කරන අතර බුද්ධිමය වශයෙන් ද ප්‍රමාණවත් නොවේ. ශ්‍රී ලංකාවට බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේත් අනෙකුත් සියලු ආගමික ප්‍රජාවන්ගේත් නිර්මාණාත්මක දායකත්වය අවශ්‍යය. එසේම, මහජන ආයතන පීඩනයට යටත් වීම වෙනුවට නීතියට අනුව ක්‍රියාත්මක වනු ඇති බවට විශ්වාසයක් ද අවශ්‍යය.

අරමුණ වන්නේ සමාජය තුළ ආගමට හිමි ස්ථානය අඩු කිරීම නොවේ. අරමුණ වන්නේ ආගමේත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේත් අවංකභාවය එකසේ ආරක්ෂා කිරීමයි.

නිගමනය: ධර්මය ආරක්ෂා කරමු, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශක්තිමත් කරමු, ආර්ථිකය යළි ගොඩනඟමු

වර්තමාන මතභේදය ආණ්ඩුව සහ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඇතැම් පිරිස් අතර දිගුකාලීන බල අරගලයක් බවට පත් කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවට සැලකිය යුතු ප්‍රතිලාභයක් අත් නොවේ. එසේම, භික්ෂුවක විසින් ඉදිරිපත් කරන සෑම ගැටලුවක්ම අසාධාරණ යැයි සැලකීමෙන් ද රටට යහපතක් සිදු නොවේ.

ශිෂ්ට සම්පන්න විසඳුම වන්නේ නීත්‍යනුකූල ආගමික ගැටලු සහ විශේෂ සැලකිලි ඉල්ලා සිටින ඉල්ලීම් අතර වෙනස හඳුනාගැනීමත්, නීත්‍යනුකූල මහජන විවේචනය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතනවලට බල කිරීමේ උත්සාහයන් අතර වෙනස හඳුනාගැනීමත්ය.

පාලකයන්ට උපදෙස් දීමට, අසාධාරණය විවේචනය කිරීමට සහ සමාජ සුබසාධනය වෙනුවෙන් දායක වීමට භික්ෂූන් වහන්සේලාට නිදහස තිබිය යුතුය. තේරී පත් වූ ආණ්ඩු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සහ නීතිය යටතේ රට පාලනය කිරීමේ වගකීම දැරිය යුතුය. අධිකරණවලට ස්වාධීනව තම රාජකාරි ඉටු කිරීමට හැකි විය යුතුය. දේශපාලන බලයේ මෙවලම් බවට පත් නොවී, ආගමික ආයතනවලට පැවිදි විනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි විය යුතුය.

සියල්ලටම වඩා, සිවුර සදාචාරාත්මක හැසිරීමට ආදේශකයක් නොවිය යුතුය. ඒ හා සමානව, ජනවරම යහපාලනයට ආදේශකයක් නොවිය යුතුය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික අනාගතය රඳා පවතින්නේ මහජන විශ්වාසය, ආයතනික විශ්වසනීයත්වය, ඵලදායී ආයෝජන සහ සීමිත සම්පත් වගකීමෙන් භාවිත කිරීම මතය. සෑම මතභේදයක්ම ගැටුමක් බවටත්, සෑම ආයතනයක්ම තම අධිකාරියේ උසස් බව තහවුරු කිරීමේ උත්සාහයක් බවටත් පත්වන පරිසරයක මේවාට දිගුකාලීනව සමෘද්ධිමත් විය නොහැකිය.

රටට අවශ්‍ය වන්නේ තත්ත්වය හා තනතුර වෙනුවෙන් සිදු කරන තරග අඩු කර මහජන සේවය සඳහා ඇති කැපවීම වැඩි කිරීමයි; බල කිරීම් අඩු කර ඒත්තු ගැන්වීමට ඇති කැමැත්ත වැඩි කිරීමයි; දේශපාලන රංගනය අඩු කර ආර්ථික ඵලදායීතාව වැඩි කිරීමයි.

බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් ආයතනික වරප්‍රසාද ආරක්ෂා කිරීම සඳහා තෝරාගත් ආකාරයෙන් භාවිත නොකළ යුතුය. ඒ වෙනුවට, ඒවා ස්වයංවිමර්ශනය, සංවරය, කරුණාව සහ ශිෂ්ට සම්පන්න විසඳුම් සෙවීම දිරිගැන්විය යුතුය. ඒ හා සමානව, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යනු පාලකයන් තෝරා පත් කරගැනීමේ ක්‍රියාපටිපාටියකට පමණක් සීමා නොවිය යුතුය. එය සාධාරණ නීති යටතේ එකට ජීවත් වීම සඳහා වන පොදු කැපවීමක් විය යුතුය.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේත් භික්ෂුත්වයේත් අවසාන පරීක්ෂණය අන්‍යයන්ට අණ කිරීමේ බලය නොව, තමන්ට පැවරී ඇති වගකීම් නිසි ලෙස ඉටු කිරීමේ ප්‍රඥාවයි.

කිසිවකු නීතියට ඉහළින් නොතබා ධර්මය ආරක්ෂා කිරීමත්, ආගමික උපදේශනය නිහඬ නොකර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශක්තිමත් කිරීමත්, අනවශ්‍ය ගැටුම් සඳහා ජාතියේ සීමිත සම්පත් නාස්ති නොකර ආර්ථික පුනර්ජීවනය හඹා යාමත් ශ්‍රී ලංකාව ඉදිරියේ ඇති අභියෝගයයි.

එය බුදුදහම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ සංවර්ධනය අතරින් එකක් තෝරාගැනීමක් නොවේ. එය වඩා සාධාරණ, වගකීම් සහගත සහ සමෘද්ධිමත් ශ්‍රී ලංකාවක් කරා යන පොදු මාර්ගයයි.

*කර්තෘවරයා 2006 සිට 2012 දක්වා නැමීබියා ජනාධිපති කාර්යාලයේ විශේෂ උපදේශකවරයකු ලෙස සේවය කළ අතර, වසර 20ක් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහනේ (UNDP) ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශකවරයකු ලෙස ද, 1972 සිට 1992 දක්වා ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ ආර්ථික විද්‍යාඥයකු ලෙස ද සේවය කර ඇත. විද්‍යුත් තැපෑල: asoka.seneviratne@gmail.com