දිනේෂ් දොඩම්ගොඩ –

ජනාධිපති සමාව භාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් මෑතකදී මතු වූ මතභේදවලට ප්‍රතිචාර දක්වමින්, අමාත්‍ය ලාල් කාන්ත එම බලය අහෝසි කළ යුතු බවට යෝජනා කර තිබේ. එම බලය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ සුදුසුකම් පිළිබඳ ගැටලු බැරෑරුම් ලෙස සලකා බැලීම වැදගත් වුවත්, එය අහෝසි කිරීමෙන් වටිනා ව්‍යවස්ථාපිත ආරක්ෂාවක් අහිමි විය හැකිය. ඒ වෙනුවට, සමාව ප්‍රදානය කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ පවතින දුර්වලතා හඳුනාගෙන, එය වඩාත් විනිවිදභාවයෙන් හා කාර්යක්ෂමව පවත්වාගෙන යා හැකි ක්‍රම සොයා බැලීම වඩාත් සුදුසු ප්‍රවේශයක් විය හැකිය.

මෙම ලිපියෙන් විධායකය විසින් සමාව ප්‍රදානය කිරීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී “ආයතනයක්” ලෙස ඉටු කරන වැදගත් කාර්යභාරය විමර්ශනය කරයි. ඒ සමඟම, ශ්‍රී ලංකාවේ එය වටා ගොඩනැගී ඇති දේශපාලන “සංවිධානවල”—දේශපාලනඥයන් සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ද ඇතුළුව—පවතින අඩුපාඩු ද සලකා බලයි. මෙම අභියෝගවලට මුහුණ දීම සඳහා, ජනාධිපති සමාව පිළිබඳ ආකල්ප සහ චර්යාත්මක සම්මත වෙනස් කිරීමට උපකාරී වන අධ්‍යාපනය තුළින් මෙම සංවිධාන තවදුරටත් ශක්තිමත් කළ යුතු බව මම යෝජනා කරමි. එමඟින් “විධිමත් නොවන ආයතනික රාමු” තවදුරටත් වැඩිදියුණු කරගත හැකිය.

විධායක සමාව

සමාව ප්‍රදානය කිරීමේ විධායක බලයේ මූලාරම්භය රාජාණ්ඩු සමයේ දයාව මත පදනම් වූ ඓතිහාසික වරප්‍රසාදයක් දක්වා දිව යයි. කාලයත් සමඟ, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යවස්ථාපිත පද්ධති මෙම බලය වඩාත් විධිමත් කරමින්, විධායක අභිමතය සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය අතර සියුම් සමතුලිතතාවක් ඇති කර තිබේ. කිසිදු අධිකරණ පද්ධතියක් මුළුමනින්ම දෝෂ රහිත නොවන බැවින්, මානව දෝෂ, විමර්ශනවලදී බලතල ඉක්මවා කටයුතු කිරීම හෝ විශ්වාස කළ නොහැකි සාක්ෂි ඇතැම් විට අසාධාරණ තීරණවලට හේතු විය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවලදී, අධිකරණමය වැරදි නිවැරදි කිරීමට සහාය වීම, දයාව හා සාධාරණත්වය තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීම, දේශපාලනික පොදු සමාවන් ලබා දීම සහ පරමාධිපත්‍ය බලතල බෙදීමේ ක්‍රමය තුළ පාලන හා තුලන යාන්ත්‍රණයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීම තුළින්, සමාව ප්‍රදානය කිරීමේ බලය යුක්තිය හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශක්තිමත් කිරීමට වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දෙයි.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල විධායකයට හිමි සමාව දීමේ බලතල රටින් රටට වෙනස් වේ. එක්සත් ජනපදයේ පුළුල් ක්‍රමය යටතේ, දෝෂාභියෝග නඩු හැර, ෆෙඩරල් අපරාධ සම්බන්ධයෙන් දඬුවම් ලිහිල් කිරීමට හෝ සමාව ලබා දීමට ජනාධිපතිවරයාට බලය ඇත. ඊට වෙනස්ව, එක්සත් රාජධානියේ වෙස්ට්මිනිස්ටර් ක්‍රමය තුළ රාජකීය දයාවේ වරප්‍රසාදය, ස්ථාපිත ව්‍යවස්ථාපිත සම්ප්‍රදායන්ට, අමාත්‍ය උපදෙස්වලට සහ ප්‍රායෝගික සීමාවන්ට අනුව ක්‍රියාත්මක වේ. ඉන්දියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව වැනි පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය හා දෙමුහුන් ක්‍රමවලදී, ලිඛිත ව්‍යවස්ථා මගින් සමාව දීමේ බලතල පැහැදිලිව දක්වා තිබේ. නීතියේ ආධිපත්‍යය සුරක්ෂිත කරමින්, මෙම පද්ධති වෙස්ට්මිනිස්ටර් සම්ප්‍රදායේ අමාත්‍ය උපදෙස් සමඟ විධිමත් ආරක්ෂක විධිවිධාන ද එක් කරයි.

එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අයිඅයි වන වගන්තියේ 2 වන වගන්තිය අනුව, ෆෙඩරල් අපරාධ සම්බන්ධයෙන් දඬුවම් ලිහිල් කිරීමට හෝ සමාව ප්‍රදානය කිරීමට ජනාධිපතිවරයාට පුළුල් අභිමත බලයක් හිමි වේ. එහෙත්, එම බලය ප්‍රාන්ත අපරාධ සඳහා අදාළ නොවේ. එසේම, දෝෂාභියෝග නඩු සඳහාද එය අදාළ නොවන අතර, විධිමත් චෝදනා ගොනු කිරීමට පෙර සිටම නීතිමය ක්‍රියාවලියේ ඕනෑම අදියරකදී ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, 1974 දී වෝටර්ගේට් ආන්දෝලනය සම්බන්ධයෙන් “ඇමරිකානු විෂාදය” අවසන් කිරීමේ අරමුණින් ජනාධිපති ෆෝඩ්, හිටපු ජනාධිපති නික්සන්ට සමාව ප්‍රදානය කළේය.

එක්සත් රාජධානියේ වෙස්ට්මිනිස්ටර් ආකෘතිය යටතේ, ස්වෛරීවරයා යුක්තිය පිළිබඳ අමාත්‍යවරයාගේ හෝ කැබිනට් මණ්ඩලයේ උපදෙස් අනුව සමාව ප්‍රදානය කරයි. මෙම බලය අදාළ නීතිමය රාමුව තුළ ක්‍රියාත්මක වන අතර, අධිකරණ සමාලෝචනයට සහ පාර්ලිමේන්තුවට වගවීම සම්බන්ධ දේශපාලන ක්‍රියාවලියට යටත් වේ. සමාවක් ප්‍රදානය කිරීම සුදුසු ද යන්න අධිකරණයට නැවත තීරණය කළ නොහැකි වුවත්, අදාළ නීතිමය නිර්ණායක නිසි ලෙස සලකා බලා තිබේ ද යන්නත්, සාක්ෂි තක්සේරු කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් අමාත්‍යවරයා නීතිවිරෝධී ලෙස ක්‍රියා කර තිබේ ද යන්නත් අධිකරණයට සමාලෝචනය කළ හැකි බව තීරණය කර ඇත.

ඉන්දියාවේ ඒකාබද්ධ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය හා දෙමුහුන් පාලන පද්ධතිය යටතේ, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 72 සහ 161 වගන්ති අනුව සමාව ප්‍රදානය කිරීමේ බලය පිළිවෙළින් ජනාධිපතිවරයාට සහ ආණ්ඩුකාරවරුන්ට පැවරී ඇත. මේ සම්බන්ධයෙන් ගන්නා තීරණ සාමාන්‍යයෙන් සීමිත අධිකරණ සමාලෝචනයකට යටත් වුවද, ජනාධිපතිවරයා සහ ආණ්ඩුකාරවරුන් අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ සහාය හා උපදෙස් මත ක්‍රියා කළ යුතු බව ඉන්දීය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය පැහැදිලි කර තිබේ. එමෙන්ම, අත්තනෝමතිකභාවය, අසද්භාවය, අදාළ නොවන කරුණු මත තීරණ ගැනීම හෝ දේශපාලන, කුල හෝ ආගමික පක්ෂපාතීත්වය වැනි සීමිත පොදු නීතිමය හේතු පවතින අවස්ථාවලදී, එම තීරණ ද අධිකරණ සමාලෝචනයට ලක් කළ හැකිය.

ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34 වැනි වගන්තිය අනුව, ජනාධිපතිවරයාට සමාව ප්‍රදානය කිරීමටත්, දඬුවමක් ක්‍රියාත්මක කිරීම කල් දැමීමට හෝ එය ලිහිල් කිරීමටත් බලය ඇත. එහෙත්, එම බලය භාවිත කළ යුත්තේ නියමිත විධිමත් ක්‍රියාපටිපාටිය අනුගමනය කිරීමෙන් පසුවයි. උදාහරණයක් ලෙස, මරණ දඬුවම නියම වූ නඩුවකදී, ජනාධිපතිවරයා නඩුව විභාග කළ විනිසුරුවරයාගෙන් සහ නීතිපතිවරයාගෙන් වාර්තා ලබාගෙන, අධිකරණ අමාත්‍යවරයාගේ නිර්දේශයද සැලකිල්ලෙන් සලකා බැලිය යුතුය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 12(1) වගන්තියෙන් සහතික කර ඇති සමානාත්මතාවයේ අයිතියට මෙම ක්‍රියාමාර්ග අනුකූලද යන්න තීරණය කිරීමට, මූලික අයිතිවාසිකම් නඩුවකදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට මෙම කරුණ සමාලෝචනය කළ හැකිය.

එක්සත් ජනපදයේ සාපේක්ෂව අඩු සීමාකාරී ප්‍රවේශයට වෙනස්ව, එක්සත් රාජධානිය, ඉන්දියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව තුළ විධායකය විසින් ප්‍රදානය කරන සමාවන් අධිකරණ සමාලෝචනයට යටත් වේ. ස්ථාපිත පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය නීති විද්‍යාවට අනුව, සමාවක් ප්‍රදානය කිරීම සුදුසුද හෝ සාධාරණද යන්න තීරණය කිරීම අධිකරණයේ කාර්යභාරය නොවේ. ඒ වෙනුවට, තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය නීත්‍යනුකූලව සිදු වී තිබේද යන්න අධිකරණය විමසා බලයි. එහිදී, අවශ්‍ය ව්‍යවස්ථාපිත ක්‍රියාපටිපාටි අනුගමනය කර තිබේද, තීරණය අත්තනෝමතිකද, අදාළ කරුණු නිසි ලෙස සැලකිල්ලට ගෙන තිබේද, අසද්භාවය හෝ පුද්ගලික හෝ දේශපාලන අනුග්‍රහය වැනි අදාළ නොවන කරුණු තීරණයට බලපා තිබේද, සහ එම තීරණයෙන් මූලික අයිතිවාසිකම් හෝ අගතියට පත් වූවන්ගේ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වී තිබේද යන්න සලකා බලයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ අසාර්ථකතා

අමාත්‍ය ලාල් කාන්තගේ ප්‍රකාශ සහ මෑතකාලීන මහජන විවේචන හමුවේ, ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති සමාව ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳ ආන්දෝලනාත්මක උත්සුකතා යළි මතු වී තිබේ. රෝයල් පාක් ඝාතන නඩුවේ සමාව ප්‍රදානය කිරීම සම්බන්ධයෙන් 2024 වසරේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීන්දුවක් ලබා දීමෙන් පසුවත්, 2026 වසරේදී ඥානසාර හිමියන්ට සමාව ප්‍රදානය කිරීම සම්බන්ධ තීන්දුවෙන් පසුවත්, එම වසරේදීම, කලින් වික්‍රමසිංහ පරිපාලනය යටතේ සිදු වූ නිදහස් කිරීම අවලංගු කිරීමෙන් පසුවත්, මේ පිළිබඳ උත්සුකතා තවදුරටත් වැඩි වී තිබේ.

මෙම නඩුවලදී, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34 වැනි වගන්තියෙන් නියම කර ඇති ක්‍රියාපටිපාටිය විධායකය අනුගමනය කර නොමැති බව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීරණය කළේය. අපහාස කිරීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වූ පුද්ගලයන්ට තාර්කික සාධාරණීකරණයකින් තොරව සමාව ලබා දීම පිළිගත නොහැකි බවත්, තාර්කික තක්සේරුවක් සිදු කළ බව හෝ නිසි ක්‍රියාපටිපාටියට අනුකූලව කටයුතු කළ බව තහවුරු කිරීමට විධායකය අපොහොසත් වූ බවත් අධිකරණය පැහැදිලි කළේය. සමස්තයක් ලෙස, මෙම තීන්දු මගින් අත්තනෝමතික ලෙස සමාව ලබා දීම නීතියේ ආධිපත්‍යය දුර්වල කිරීමටත්, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 12(1) වගන්තිය යටතේ පීඩාවට පත් පාර්ශ්වයන්ට හිමි සමානාත්මතාවයේ අයිතියට හානි කිරීමටත් හේතු විය හැකි බව පැහැදිලි කරයි.

2026 ඥානසාර හිමි සමාව අවලංගු කිරීමේ තීන්දුව සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් හිටපු ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතා සඳහන් කළේ, ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ නිලධාරීන් තමන් නොමඟ යවා ඇති බවත්, එම නිසා ඇති වූ තාක්ෂණික දෝෂයක් අවසාන ප්‍රතිඵලයට බලපා ඇති බවත්ය. මෙම පැහැදිලි කිරීමෙන් පරිපාලනමය දුර්වලතා පැවතිය හැකි බව ඉස්මතු වුවද, ජනාධිපති බලය ක්‍රියාත්මක කිරීම හා බැඳුණු “ආයතනිකමය” ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම එමඟින් වෙනස් කිරීම පිළිබඳ අදහසක් එයින් මතු නොවේ. ඉහත සාකච්ඡා කළ නඩු පිළිබඳ  විවිධ අදහස් පැවතියද, අදාළ ව්‍යවස්ථාපිත හා ක්‍රියාපටිපාටිමය අවශ්‍යතා උල්ලංඝනය වී ඇති බව පෙනේ. මෙම අඩුපාඩු “ආයතනවලින්” (ව්‍යවස්ථාපිත විධිවිධානවලින්) හෝ නොබෙල් ත්‍යාගලාභී විද්වතෙකු වන ඩග්ලස් සී. නෝර්ත් (Douglass C. North) 1990 දී “ආයතන” පිළිබඳ සිය කෘතියේ අර්ථ දක්වන පරිදි “ක්‍රීඩාවේ නීති වලින්“ පැන නැගී ඇති බවක් නොපෙනේ. ඒ වෙනුවට, එම දුර්වලතා “සංවිධාන“ හෝ “ක්‍රීඩකයන්” තුළ පවතී—එනම්, විධායක හා පරිපාලන බලතල දරන දේශපාලන ආයතන හෝ පුද්ගල ක්‍රියාකාරීන් තුළය. ඒ අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී පවතින අඩුපාඩු වඩාත් හොඳින් අවබෝධ කරගෙන ඒවාට විසඳුම් සෙවීමට, නෝර්ත්ගේ “ආයතන“ සහ “සංවිධාන“ පිළිබඳ න්‍යායික රාමුව ප්‍රයෝජනවත් මඟපෙන්වීමක් සපයන බව මම සලකමි.

ආයතන සහ සංවිධාන

“ආයතන“ යනු සමාජයක “ක්‍රීඩාවේ නීති“ වන අතර, මිනිසුන්ගේ අන්තර්ක්‍රියා හැඩගස්වන ඔවුන් විසින්ම නිර්මාණය කරන ලද සීමා වේ. ඒවා ව්‍යවස්ථා, නීති සහ දේපළ අයිතිවාසිකම් වැනි විධිමත් ආකාරයෙන් හෝ සම්බාධක, සිරිත් විරිත්, සම්ප්‍රදායන්, චර්යාධර්ම සහ හවුල් මානසික ආකෘති වැනි අවිධිමත් ආකාරයෙන් පැවතිය හැකිය. මෙම සන්දර්භය තුළ, ශ්‍රී ලංකා ව්‍යවස්ථාවේ 34 වැනි වගන්තිය “විධිමත් ආයතනයකි“. ඊට වෙනස්ව, හිත–මිතුරන් ආරක්ෂා කිරීමේ සිරිතක් ලෙස පවතින බැඳීම් සහ ඔවුන්ට ප්‍රතිලාභ ලැබෙන බවට දෙන සංඥා; සමාව දීම, දේශපාලන අන්‍යෝනසහාය්‍ය සහ ප්‍රභූ කේවල් කිරීම වැනි සම්මතයන්; තෝරා බේරා නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ නීතිය ආයුධයක් ලෙස භාවිත කිරීම; එසේම ‘වෙසක් පොහෝ දින සිරකරුවන් නිදහස් කිරීම‘ වැනි ආගමික, සංස්කෘතික සහ අනුස්මරණ සම්ප්‍රදායන් යනාදිය මෙම ගැටලුව සම්බන්ධයෙන් මිනිසුන් අන්තර් ක්‍රියා කරන ආකාරය පාලනය කරන “අවිධිමත් ආයතන“, සම්මුතීන් හෝ චර්යා සංග්‍රහ වේ.

විධිමත් හා අවිධිමත් ආයතන එකිනෙකාට සහයෝගය දක්වමින්, එකිනෙකේ කාර්යභාරය සම්පූර්ණ කරමින් කටයුතු කරන විට පද්ධතිය තවත් ශක්තිමත් වේ. 34 වැනි වගන්තියෙන් ව්‍යවස්ථාපිත අධිකාරිය ස්ථාපිත කර, අදාළ නඩු සම්බන්ධයෙන් සමාව ලබාදීමේ ක්‍රියාපටිපාටියද පැහැදිලිව දක්වා ඇත. අවිධිමත් සම්මතයන් මඟින් දේශපාලන හා පරිපාලන ක්‍රියාකාරීන්ට එම අධිකාරිය අර්ථකථනය කර ක්‍රියාත්මක කළ යුතු ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි මඟපෙන්වීමක් ලැබේ. එමෙන්ම, අත්තනෝමතික, වෙනස්කොට සැලකීමේ හෝ ක්‍රියාපටිපාටිමය වශයෙන් නීතිවිරෝධී තීරණවලට එරෙහිව අධිකරණ සමාලෝචනය බලාත්මක කිරීමටද මෙම සම්මතයන් උපකාරී වේ.

ප්‍රධාන “සංවිධාන“ හෝ “ක්‍රීඩාවේ ක්‍රීඩකයින්“ අතරට ජනාධිපතිවරයා, ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය, අධිකරණ අමාත්‍යාංශය, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව, දේශපාලන පක්ෂ සහ පාර්ලිමේන්තුව ඇතුළත් වේ. සෑම සංවිධානයකටම තම කාර්යක්ෂමතාව තවදුරටත් ඉහළ නංවාගැනීමට හැකියාව තිබේ. ඒ සඳහා තම වගකීම් පැහැදිලිව අවබෝධ කරගෙන, ස්වාධීන උපදෙස් ලබාගෙන, නිවැරදි වාර්තා පවත්වාගෙන යමින්, ව්‍යවස්ථාපිත ක්‍රියාවලියට අනුකූලව කටයුතු කළ හැකිය.

සංවිධානයක දිගුකාලීන සාර්ථකත්වයට එහි පාලන ව්‍යුහය මෙන්ම, සාමාජිකයන්ගේ කුසලතා සහ අත්දැකීම්වලින් ලබාගන්නා පාඩම් ද වැදගත් දායකත්වයක් සපයයි. ප්‍රායෝගිකව, සමහර සංවිධාන සාර්ථකව ඉදිරියට යන අතර, තවත් සංවිධාන විවිධ අභියෝගවලට මුහුණ දෙයි. ඥානසාර හිමි නඩුවේ (2026), රෝයල් පාක් ඝාතන නඩුවේ (2024) සහ වික්‍රමසිංහ දයානුකම්පිත නඩුවේ (2026), සංවිධානවලට සමාව ප්‍රදානය කිරීමේ බලය නීත්‍යනුකූලව ක්‍රියාත්මක කිරීමට නොහැකි විය. බලාත්මක කිරීමේ යාන්ත්‍රණයක් ලෙස ක්‍රියා කළ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අධිකරණ සමාලෝචනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, අවසානයේදී ජනාධිපති සමාවන් අවලංගු කෙරිණි.

අමාත්‍ය ලාල් කාන්තගේ අදහස

අමාත්‍ය ලාල් කාන්තගේ යෝජනාවෙන් ගැටලුවේ මූලාශ්‍රය ලෙස හඳුනාගෙන ඇත්තේ ව්‍යවස්ථාපිත බලය හෝ එම ව්‍යවස්තාපිත “ආයතනය“යි. කෙසේ වෙතත්, මෑතකාලීන නඩු තීන්දු ඊට වඩා සූක්ෂ්ම අදහසක් ඉදිරිපත් කරයි: දුර්වල ක්‍රියාපටිපාටි, ප්‍රමාණවත් උපදෙස් නොමැතිකම, දේශපාලන බලපෑම් සහ හානිකර අවිධිමත් සම්මතයන් එම බලය ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරයට බලපාන විට අනතුර මතු වේ. ඒ නිසා, ආයතනය අහෝසි කිරීමෙන් බලය අවභාවිතා කිරීමේ අවදානම අඩු කළ හැකි වුවත්, අසාධාරණය නිවැරදි කිරීමට, දයාව පළ කිරීමට සහ සුවිශේෂී තත්ත්වයන්ට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට එම බලයට ඇති නීත්‍යානුකූල හැකියාව ද එමඟින් අහිමි විය හැකිය.

නෝර්ත් (1990) පැහැදිලි කරන පරිදි, ආයතන සහ සංවිධාන එකිනෙකාට බලපාමින් සාර්ථකත්වයට හෝ දිගින් දිගට පවතින අකාර්යක්ෂමතාවට හේතු වන ප්‍රතිඵල හැඩගස්වයි. ඒවා සාර්ථකව ක්‍රියාත්මක වන විට, අධ්‍යාපනය සඳහා ඇති සෘජු හා වක්‍ර ඉල්ලුම සංවිධනවල වර්ධනය තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යාමට සහාය වේ. මෙම ආයෝජනය ක්‍රීඩකයන්ට හෝ “සංවිධානවලට“ තම උපායමාර්ග සහ කුසලතා තවදුරටත් ශක්තිමත් කරගෙන, “ක්‍රීඩාව“ ජයග්‍රහණය කිරීමේ අවස්ථා වැඩි කරගැනීමට උපකාරී වේ (සමාව ලබා දීම). ඊට වෙනස්ව, අධ්‍යාපනය සඳහා කරන සීමිත ආයෝජනයක් නිෂ්පාදන–ඵලදායීතාව අඩු කරමින්, “ක්‍රීඩාව ජයග්‍රහණය කිරීමේ” අවස්ථාද අඩු කළ හැකි බව නෝර්ත් පෙන්වා දෙයි.

මෙම සමාව ජනාධිපතිවරුන් දෙදෙනා විසින්ම ප්‍රදානය කර තිබේ. තරගයේ ක්‍රීඩකයන් වූ ඔවුන් දෙදෙනාට ජනපති සමාව ප්‍රදානය කිරීමේ ක්‍රියාපටිපාටිය පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් නොතිබෙන්නට හෝ ඒ සම්බන්ධයෙන් වැරදි තොරතුරු ලැබෙන්නට ඉඩ තිබුණි. පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයට සහ අනෙකුත් ක්‍රීඩකයන්ටද මේ පිළිබඳ ප්‍රමාණවත් දැනුමක් නොතිබෙන්නට ඇත. එබැවින්, ජනාධිපතිවරුන්ට නිවැරදි උපදෙස් ලබා දීම ඔවුන්ට අභියෝගයක් වන්නට ඇත. අමාත්‍ය ලාල් කාන්තටද වැරදි තොරතුරු ලැබී තිබෙන්නට පුළුවන. එසේ නොවුණත්, යුක්තිය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ජනාධිපති සමාව වැදගත් ආරක්ෂණයක් බව ඔහුට සම්පූර්ණයෙන් පැහැදිලි නොවන්නට ඇත.

නිගමනය

එබැවින්, ජනාධිපති සමාව ව්‍යවස්ථාපිත “ආයතනයක්” ලෙස අහෝසි කරන ලෙස අමාත්‍ය ලාල් කාන්ත කළ ඉල්ලීමට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂිමය පදනමක් ඇති බවක් නොපෙනේ. ඒ වෙනුවට, එය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගකීම දරන “සංවිධාන” තවදුරටත් ශක්තිමත් කරමින් ව්‍යවස්ථාපිත බලය සුරැකීම වඩාත් ඵලදායී ප්‍රවේශයක් විය හැකිය. ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලිඛිත ක්‍රියාපටිපාටි මාර්ගෝපදේශ, විශේෂඥ නීති උපදෙස්, සලකා බැලූ කරුණු පිළිබඳ සම්පූර්ණ වාර්තා, පැහැදිලි හා තර්කානුකූල නිර්දේශ, උනන්දුව අතර ගැටුම් වළක්වන ආරක්ෂණ සහ නීත්‍යනුකූල රහස්‍යතා අවශ්‍යතා ද සැලකිල්ලට ගනිමින්, සුදුසු මහජන වාර්තාකරණය ඇතුළත් කළ හැකිය.

තවද, අධ්‍යාපනය සහ වෘත්තීය පුහුණුව සඳහා ආයෝජනය කිරීම මෙම ප්‍රතිසංස්කරණයේ වැදගත් අංගයක් විය යුතුය. විශේෂයෙන්ම, දේශපාලන ධුරධාරීන්ට සහ සමාව ප්‍රදානය කිරීමේ ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ නිලධාරීන්ට අවශ්‍ය දැනුම හා කුසලතා වර්ධනය කරගැනීමට එවැනි ආයෝජන මහත් උපකාරයක් වේ. කාලයත් සමඟ, පැහැදිලි ක්‍රියාපටිපාටි සහ ශක්තිමත් වගවීමේ යාන්ත්‍රණ හඳුන්වා දීමෙන් විධායකයේ දයාව දැක්වීම සම්බන්ධයෙන් පවතින “අවිධිමත් ආයතන” වඩාත් යහපත් දිශාවකට යොමු කළ හැකිය. ජනාධිපති සමාව සීමා රහිත පුද්ගලික වරප්‍රසාදයක් ලෙස නොව, නීත්‍යානුකූලව හා විනිවිදභාවයෙන් මහජන යහපත උදෙසා ක්‍රියාත්මක කළ යුතු වැදගත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යවස්ථාපිත ආයතනිකමය වගකීමක් ලෙස සැලකීම වැදගත්ය.

*හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයකු සහ නීතිඥවරයකු වන දිනේෂ් දොඩම්ගොඩ, එක්සත් රාජධානියේ ක්‍රැන්ෆීල්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ගෝලීය ආරක්ෂාව පිළිබඳ විද්‍යාපති උපාධියක් ලබා ඇත. ඔහු නිව්කාසල් විශ්වවිද්‍යාලයේ සහ ශාන්ත ඇන්ඩෲස් විශ්වවිද්‍යාලයේ ත්‍රස්තවාදය සහ දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිබඳ අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානයේ ද පර්යේෂණ සිදු කර ඇත. තවද, ඔහු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඩෙලවෙයාර් විශ්වවිද්‍යාලයේ එක්සත් ජනපද ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ ෆුල්බ්‍රයිට් ශිෂ්‍යත්වලාභියෙකි.