අසෝක එස්. සෙනෙවිරත්න –

මහාචාර්ය අසෝක එස්. සෙනෙවිරත්න

“අශුභවාදියා සුළඟ ගැන මැසිවිලි නගයි; ශුභවාදියා එය වෙනස් වනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වෙයි; යථාර්ථවාදියා රුවල් සකස් කරයි.” — විලියම් ආතර් වෝඩ්.

2026 වසරේදී ශ්‍රී ලංකාව ඓතිහාසික ආර්ථික සන්ධිස්ථානයක සිටී. 2022 වසරේ සිදු වූ දැවැන්ත කඩාවැටීමෙන් පසු, ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් පවා අපේක්ෂා නොකළ මට්ටමේ වේගවත් ප්‍රකෘතිමත් වීමක් රට තුළ දක්නට ලැබුණි. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) සිය 2025 වාර්ෂික ආර්ථික විවරණය නිකුත් කරන විට සහ ෆිච් රේටින්ග්ස් (Fitch Ratings) ආයතනය 2026 අප්‍රේල් යාවත්කාලීන කිරීම් නිකුත් කරන විට, සංකීර්ණ තත්ත්වයක් ඉස්මතු වේ. එනම්, අමාරුවෙන් ලබාගත් ස්ථාවරත්වය සහ වඩ වඩාත් අස්ථාවර වන ගෝලීය පරිසරය අතර ගැටුමකි.

මෙම විශ්ලේෂණය, මහ බැංකුවේ අභ්‍යන්තර මෙහෙයුම් දෘෂ්ටිකෝණය සහ ෆිච් ආයතනයේ බාහිර ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම් සැසඳීම හරහා ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට මඟ පෙන්වීමක් සපයයි. මැදපෙරදිග භූ–දේශපාලනික ගැටුම්, ‘ඩිට්වා’ (Ditwah) සුළි කුණාටුව වැනි දේශගුණික කම්පන සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) කොන්දේසි යන සියල්ල එක්ව නිර්මාණය වූ “බහු–අර්බුදකාරී” (Polycrisis) ස්වභාවය මෙහිදී අවධාරණය කෙරේ.

ආර්ථික වර්ධනයේ වෙනස්කම්: තාවකාලික පිම්ම සහ ස්ථාවර වර්ධනය

මහ බැංකුව සහ ෆිච් ආයතනය අතර ඇති ප්‍රධානතම වෙනස පවතින්නේ ආර්ථික වර්ධන පුරෝකථනයන් තුළයි. පෞද්ගලික අංශයේ ණය ප්‍රසාරණය සහ සාමාන්‍ය වෙළඳ කටයුතු පදනම් කරගෙන 2025 වසර සඳහා 5%ක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (GDP) වර්ධනයක් මහ බැංකුව වාර්තා කරයි. 2026 සඳහා ඔවුන්ගේ අපේක්ෂාව 4-5% කි. නමුත්, ෆිච් ආයතනය පුරෝකථනය කරන්නේ 2026 දී මෙම වර්ධනය 3.7% දක්වා අඩු වනු ඇති බවයි.

මෙම 1.3% ක “අපේක්ෂිත පරතරය” ඉතා තීරණාත්මක ය. බලශක්ති අර්බුදය සහ ඉන්ධන පිරිමැසීමේ පියවර නිසා ඇති විය හැකි උද්ධමනය පිළිබඳව ෆිච් ආයතනය සැක පළ කරයි. රජයට ඇති අභියෝගය පැහැදිලිය: හුදෙක් කඩාවැටීමකින් පසු ඇති වන ස්වාභාවික “තාවකාලික පිම්මකින්” (Cyclical recovery) ඔබ්බට ගොස්, “ඵලදායීතාවය මත පදනම් වූ වර්ධනයක්” (Productivity-led growth) කරා ගමන් කිරීම දැන් තේරීමක් නොව, පැවැත්ම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය කරුණකි.

2027 වසරෙන් පසු නැවතත් සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙවීමට සිදුවන දැවැන්ත ණය වාරික ගෙවා ගැනීමට නම්, නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීම අනිවාර්ය වේ. පවතින සම්පත්වලින් වැඩි වටිනාකමක් නිපදවන “ඵලදායීතාවය” ඉහළ නොදැමුවහොත්, ශ්‍රී ලංකාව ස්ථාවර වැටුප් සහ දිගින් දිගටම පවතින අයවැය හිඟය සහිත “මධ්‍යම ආදායම් උගුලක” සිරවීමේ අවදානමක් ඇත. මෙය ජාතික පැවැත්ම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි. අපගේ ශ්‍රම බලකාය සහ කර්මාන්ත නවීකරණය කිරීමට අප අසමත් වුවහොත්, 2022 ට වඩා දරුණු සමාජ හා ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දීමට සිදු විය හැක. එබැවින් ඵලදායීතාවය යනු හුදෙක් ප්‍රතිපත්තියක් නොව, අනාගත බංකොලොත්භාවයෙන් බේරීමට ඇති එකම මගයි.

මැදපෙරදිග සබඳතාවය: ප්‍රේෂණ සහ බලශක්තිය

මහ බැංකුව සහ ෆිච් ආයතනය යන දෙකම මැදපෙරදිග තත්ත්වය බාහිර තර්ජනයක් ලෙස දකියි. මහ බැංකුව අවධාරණය කරන්නේ ඉන්ධන සඳහා ගල්ෆ් කලාපය මත පමණක් යැපීම අවදානම් සහගත බවයි. තෙල් මිල බැරලයක් ඩොලර් 100 ඉක්මවා ගියහොත් වෙළඳ හිඟය භයානක ලෙස වැඩි විය හැකි බව ෆිච් ආයතනය අනතුරු අඟවයි.

විදේශ ප්‍රේෂණ (Remittances) අපගේ මුළු විදේශ විනිමය ගලා ඒමෙන් 45% ක් වේ. මෙහිදී මහ බැංකුව පවසන්නේ එක් කලාපයක් මත පමණක් යැපීම (Concentration risk) අවදානම් බවයි. මෙයට විසඳුම ලෙස “බාහිර අංශයේ අවදානම් කළමනාකරණය” (External Sector Hedging) රජය විසින් අනුගමනය කළ යුතුය.

සරලව පවසන්නේ නම්, මෙය “සියලු බිත්තර එකම කූඩයකට නොදැමීම” වැනි උපදේශයකි. දැනට අප තෙල් සඳහාත්, රැකියා සඳහාත් මැදපෙරදිග මත පමණක් යැපේ. ඒ වෙනුවට, අපගේ ශ්‍රමිකයන් නැගෙනහිර ආසියාවට හෝ යුරෝපයට යොමු කිරීම සහ ඉන්ධන මත යැපීම අඩු කර සූර්ය හා සුළං බලය වැනි පුනර්ජනනීය බලශක්තියට මාරු වීම හරහා අපට ආරක්ෂිත දැලක් (Hedge) සාදාගත හැක. එවිට මැදපෙරදිග ගැටුමක් ඇති වුවද, අපේ රටේ විදුලිය කැපීමට හෝ ආහාර හිඟයක් ඇති වීමට ඇති ඉඩකඩ අඩු වේ.

උද්ධමන පීඩනය: කම්පන හමුවේ මිල පාලනය

2025 මුල් භාගයේ පැවති අඩු උද්ධමනය ක්‍රමයෙන් ඉහළ යමින් පවතී. මහ බැංකුව මෙය 5%ක මට්ටමේ පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර, ෆිච් ආයතනය පවසන්නේ එය 6% දක්වා ඉහළ යා හැකි බවයි.

මෙහි ඇති අභියෝගය වන්නේ ඉන්ධන සහ අමුද්‍රව්‍ය මිල ඉහළ යාම නිසා ඇති වන “වැය–තල්ලු උද්ධමනය” (Cost-push inflation) පාලනය කිරීමයි. පොදු ජනයාට මෙයින් අදහස් වන්නේ, ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල වැඩි වුවද, දේශීය ගොවියාට සහ ප්‍රවාහන අංශයට ඉන් වන බලපෑම අවම කිරීමට රජය මැදිහත් විය යුතු බවයි. පොහොර සහ බලශක්ති පිරිවැය පාලනය කිරීම හරහා සහල් හෝ පාන් මිල ඉහළ යාම වැළැක්වීම රජයේ වගකීමකි. එසේ නොවුණහොත්, පවුලක කුස්සියේ අයවැය නැවතත් අවුල් විය හැකි අතර, ජනතාව අමාරුවෙන් ගොඩනගා ගත් ඉතිරි කිරීම් දිය වී යනු ඇත.

රාජ්‍ය මූල්‍ය ශක්තිමත් කිරීම සහ ආපදා කළමනාකරණය

රාජ්‍ය මූල්‍ය අංශයේදී මහ බැංකුව සහ ෆිච් ආයතනය අතර යම් මතභේදයක් ඇත. මහ බැංකුව පෙන්වා දෙන්නේ ආදායම් තත්ත්වය යහපත් බවයි. නමුත් ‘ඩිට්වා’ සුළි කුණාටුවෙන් සිදු වූ හානිය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට අවශ්‍ය රුපියල් බිලියන 500 ක අමතර වියදම නිසා අයවැය හිඟය 4% දක්වා වැඩි විය හැකි බව ෆිච් ආයතනය පවසයි. ශ්‍රී ලංකාවේ ණය ශ්‍රේණිගත කිරීම තවමත් ‘CCC+’ මට්ටමේ පවතින්නේ මේ නිසාය.

පොදු ජනයාට මෙය හරියට පවුලේ අයවැය හොඳින් කළමනාකරණය කරන අතරතුර පැමිණි බරපතල අසනීපයකට වැය වන “බිලක්” වැනිය. විදේශීය ආයෝජකයින් බිය වන්නේ රජය නැවතත් උපයනවාට වඩා වියදම් කරනු ඇතැයි කියාය. එබැවින් මෙම බිලියන 500 වියදම් කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව විනිවිදභාවය තිබීම ඉතා වැදගත්ය. සෑම රුපියලක්ම වැය කළේ පාලමක් හැදීමටද, පාසලක් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමටද යන්න මහජනයාට දැන ගැනීමට අයිතියක් ඇත. එම විනිවිදභාවය හරහා ජාත්‍යන්තර විශ්වාසය දිනාගත හැකි අතර, එමගින් අපට ගෙවීමට සිදුවන පොලී අනුපාත අඩු කර ගැනීමටද හැකි වේ.

බාහිර ආරක්ෂණය සහ IMF වැඩසටහන

දැනට පවතින විදේශ විනිමය සංචිතය (ඩොලර් බිලියන 6.1 – 7.3) බාහිර කම්පන වලට ඔරොත්තු දීමට ශක්තියක් සපයයි. කෙසේ වෙතත්, මෙය දිගුකාලීනව පවත්වා ගත හැක්කේ 2027 වන විට IMF වැඩසටහන සාර්ථකව නිම කළහොත් පමණි. විශේෂයෙන්ම විදේශීය සෘජු ආයෝජන (FDI) ආකර්ෂණය කර ගැනීමට නම්, පාලන පද්ධතියේ සහ පාඩු ලබන රජයේ ආයතනවල (SOE) ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් සිදු කිරීම අනිවාර්ය වේ.

අභ්‍යන්තර ශුභවාදය සහ බාහිර අවදානම අතර පරතරය පියවීම

මහ බැංකුවේ වාර්තාවේ ඇති ශුභවාදී වර්ධනය සහ ෆිච් ආයතනයේ ඇති අවදානම් සහගත පරතරය පියවීමට නම්, ආර්ථිකයේ ගැඹුරු වෙනස්කම් සිදු විය යුතුය. එය හුදෙක් ඉලක්කම් වෙනස් කිරීමක් නොව, “රටේ ආර්ථික ඩී.එන්.ඒ. (DNA)” වෙනස් කිරීමකි.

බදු පද්ධතිය ඩිජිටල්කරණය කිරීම: දූෂණය නතර කිරීමට.

විදුලිබල මණ්ඩලය වැනි පාඩු ලබන ආයතන ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම: මහජන මුදල් අපතේ යාම වැළැක්වීමට.

දේශීය පුනර්ජනනීය බලශක්තිය: විදේශ තෙල් මත යැපීම නැවැත්වීමට.

මෙමගින් රට “පුද්ගලයන් මත පදනම් වූ” පද්ධතියක සිට “නීති මත පදනම් වූ” පද්ධතියක් කරා ගමන් කරනු ඇත. එවිට ලෝකයේ ඕනෑම රටක් ශ්‍රී ලංකාව කෙරෙහි විශ්වාසය තබන අතර, එය අපගේ ඉදිරි පරම්පරාවට ස්ථාවර අනාගතයක් නිර්මාණය කර දෙනු ඇත.

බැංකු ක්ෂේත්‍රයේ ස්ථාවරත්වය

මහ බැංකු වාර්තාවට අනුව 2025 දී බැංකු පද්ධතියේ වත්කම් රුපියල් බිලියන 422.4 කින් වැඩි වී ඇත. ලාභය යම් ප්‍රමාණයකට අඩු වුවද, ප්‍රාග්ධන මට්ටම යහපත් මට්ටමක පවතී. කෙසේ වෙතත්, විදේශ විනිමය ද්‍රවශීලතාවය පිළිබඳව බැංකු දැඩි අවධානයෙන් සිටිය යුතු බව ෆිච් ආයතනය අනතුරු අඟවයි.

නිගමනය: නව ආර්ථිකයක පදනම

ශ්‍රී ලංකාව දැන් ආර්ථිකය ස්ථාවර කිරීමේ “බර වැඩ” අවසන් කර ඇත. මීළඟ අදියර වන්නේ එය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමයි. ෆිච් ආයතනයේ අනතුරු ඇඟවීම් සලකා බලමින් මහ බැංකුවේ වේගය පවත්වා ගන්නේ නම්, අපට මෙම අර්බුදයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ගොඩ යා හැක. 2027 දක්වා ඇති මාවත අභියෝගාත්මක වුවද, ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ඇති කැපවීම තුළින් ස්ථාවර සහ තරඟකාරී ආර්ථිකයක් ගොඩනැගිය හැකිය.

*මෙම ලිපිය ලියන ලද අසෝක සෙනවිරත්න මහතා, 2006 සිට 2012 දක්වා නැමීබියාවේ ජනාධිපති කාර්යාලයේ විශේෂ උපදේශකයෙකු ලෙසත්, වසර 20ක් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහනේ (UNDP) ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශකයෙකු ලෙසත් කටයුතු කර ඇත. ඔහු ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ ජ්‍යෙෂ්ඨ ආර්ථික විද්‍යාඥයෙකු (1972-1993) ලෙස ද සේවය කර ඇත. ඔහු සම්බන්ධ කර ගැනීමට: asoka.seneviratne@gmail.com