දිනේෂ් දොඩම්ගොඩ –

ගලගොඩඅත්තේ ඥානසාර හිමියන් සිරගත කිරීම, සිරගෙදරදී උන්වහන්සේගේ සිවුර ඉවත් කිරීම සහ මහනුවර සිට ආරම්භ වූ ‘සිවුර වෙනුවෙන් යුක්තිය’ පාගමන නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන තත්ත්වය වේගයෙන් වෙනස් වෙමින් පවතී. මෙම වෙනස තේරුම් ගැනීමට සාමාන්‍ය දේශපාලන විශ්ලේෂණයකින් ඔබ්බට බැලිය යුතුය.

වසර කීපයකට පෙර දේශපාලන දාර්ශනික ෆ්‍රැන්සිස් ෆුකුයාමා (Francis Fukuyama) පුරාණ ග්‍රීකයන්ගේ ‘තයිමෝස්’ (thymos) යන අදහස විස්තර කළේය. එයින් අදහස් වන්නේ ගෞරවය සහ පිළිගැනීම බලාපොරොත්තු වන මිනිස් සිතේ කොටසයි.

ෆුකුයාමාට අනුව, මෙම අදහස ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදේ. පළමුවැන්න ‘අයිසොතයිමියා’ (isothymia) ය. එයින් අදහස් වන්නේ අන් අයට සමානව සැලකීමට ඇති කැමැත්තයි. දෙවැන්න ‘මෙගාලොතයිමියා’ (megalothymia) ය. එයින් අදහස් වන්නේ තමන් අන් අයට වඩා උසස් හෝ විශේෂ පුද්ගලයෙකු ලෙස පිළිගැනීමට ඇති කැමැත්තයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනය ගැන කතා කරන විට බදු, උද්ධමනය සහ පක්ෂ ප්‍රකාශන ගැන පමණක් බැලීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. මැතිවරණ ප්‍රතිඵල තීරණය වන්නේ ආර්ථික තත්ත්වය මත පමණක් නොවේ. ජනතාවගේ හැඟීම්, ඉතිහාසය පිළිබඳ අභිමානය සහ ගෞරවය හා පිළිගැනීම සඳහා ඇති ඉල්ලීම් ද ඒවාට බලපායි.

සිරගෙදරදී භික්ෂූන් වහන්සේ නමකගේ සිවුර ඉවත් කිරීමෙන් මෙතරම් විශාල දේශපාලන කලබලයක් ඇති වූයේ ඇයිද යන්න තේරුම් ගැනීමට ‘තයිමෝස්’ සංකල්පය උපකාරී වේ. එමෙන්ම, සාම්ප්‍රදායික බහුතර බලවේගවලට මෙම කෝපය භාවිත කරමින් ඉදිරි මැතිවරණවලදී නැවත බලය ලබාගත හැකිද යන ප්‍රශ්නය ද මෙහිදී මතුවෙයි.

පුපුරා යෑමට හේතු වූ සිදුවීම: අභියෝගයට ලක් වූ සංකේතයක්

අධිකරණයට අපහාස කිරීමේ චෝදනාවකට වරදකරු වූ ප්‍රසිද්ධ හිමිනමකට සිරගෙදරදී සිවුර වෙනුවට සාමාන්‍ය බන්ධනාගාර ඇඳුම අඳින ලෙස නියම කිරීමත් සමඟ මෙම ආන්දෝලනය ඇති විය.

නීතියේ පැත්තෙන් බැලූ විට, මෙය සියලු දෙනාට එකම ආකාරයෙන් නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමකි. පුද්ගලයෙකුගේ තත්ත්වය කුමක් වුවත්, කිසිවෙකු බන්ධනාගාර නීතිවලට වඩා ඉහළින් නොසිටිය යුතු බව එයින් කියැවේ.

එහෙත්, බොහෝ සිංහල බෞද්ධ ජනතාව මෙම සිදුවීම දුටුවේ සාමාන්‍ය පරිපාලන තීරණයක් ලෙස නොවේ. ඔවුන් එය සැලකුවේ තම සංස්කෘතික හා ආගමික අනන්‍යතාවයේ පූජනීය සංකේතයකට ප්‍රසිද්ධියේ සිදු කළ අපහාසයක් ලෙසය.

යම් ජන කණ්ඩායමකට තම ගෞරවයට හානි වී ඇති බවක් හෝ තමන් නොසලකා හැර ඇති බවක් හැඟෙන විට, ඔවුන් තුළ දැඩි විරෝධයක් ඇති විය හැකිය. භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ මූලිකත්වයෙන් පැවැත්වූ පාගමන්, විරෝධතා සහ අත්සන් එකතු කිරීමේ වැඩසටහන් එයට උදාහරණ වේ.

බහුතර ප්‍රජාවකට තම අනන්‍යතාව අනතුරකට ලක්වී ඇතැයි හැඟුණු විට ඇති විය හැකි තත්ත්වය මෙයින් පෙනේ. ජාතිකවාදී නායකයන් සහ සාම්ප්‍රදායික බලවේග, රජයේ ක්‍රියාමාර්ග රටේ ආගමික හා සංස්කෘතික උරුමයට එල්ල වන සැලසුම් සහගත ප්‍රහාරයක් ලෙස පෙන්වමින් මෙම හැඟීම් තම වාසියට භාවිත කර තිබිය හැකිය.

ආශාවන් දෙකක් අතර ගැටුම

මෙම තත්ත්වය නිසා රට තුළ එකිනෙකට වෙනස් දේශපාලන අදහස් දෙකක් අතර බල අරගලයක් ඇති වී තිබේ.

එක් පැත්තකින්, ජාතික ජන බලවේගය ප්‍රමුඛ ප්‍රතිසංස්කරණවාදී දේශපාලනයක් පවතී. එය සියලු දෙනාට සමාන නීති ක්‍රියාත්මක වන, රාජ්‍ය ආයතන විවෘතව හා පැහැදිලිව කටයුතු කරන සහ වරදකරුවන්ට දඬුවම් නොලබා බේරී යාමට ඉඩ නොදෙන නවීන රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කරයි. මෙම අදහස ‘අයිසොතයිමියා’ හෙවත් සියලු දෙනාට සමානව සැලකීමේ සංකල්පයට සම්බන්ධ වේ.

අනෙක් පැත්තෙන්, සංස්කෘතික අසාධාරණකම් පිළිබඳ පැමිණිලි මත ගොඩනැගෙන දේශපාලනයක් පවතී. එය ‘මෙගාලොතයිමියා’ සංකල්පයට සම්බන්ධ වේ. එවැනි දේශපාලනයක් නැතිවූ අභිමානය නැවත ලබාදීමට සහ සාම්ප්‍රදායික ජීවන රටාවන් ආරක්ෂා කිරීමට පොරොන්දු වන නායකයන් වටා ජනතාව එක් කරයි. එමඟින් එහි ආධාරකරුවන් අතර දැඩි එකමුතුකමක් සහ පොදු අරමුණක් ඇති වේ.

අතීතයේදී ද දේශපාලන පවුල් සහ ජාතිකවාදී ව්‍යාපාර මෙවැනි ජනතා අමනාපයන් භාවිත කර විශාල මැතිවරණ ජයග්‍රහණ ලබාගෙන ඇත. තම සංස්කෘතික හා ආගමික උරුමය දේශපාලන ප්‍රභූන් විසින් පහත් කර සලකන බව ජනතාව විශ්වාස කරන විට, ‘ජාතිය, ආගම සහ කුලය ආරක්ෂා කරන්න’ යන සටන් පාඨය ඉතා බලවත් මැතිවරණ මෙවලමක් බවට පත්විය හැකිය.

සාම්ප්‍රදායික බලවේග නැවත බලයට පැමිණේවිද?

මෙම ජනතා රැල්ල නිසා සාම්ප්‍රදායික සිංහල බෞද්ධ බලවේග නැවත බලයට පැමිණේවිද? එහි ප්‍රතිඵලය තීරණය වන්නේ දේශපාලන නායකයන් ජනතා මතය හසුරුවන ආකාරය සහ අනාගතය පිළිබඳ බලාපොරොත්තුවක් ඇති කරන ආකාරය මතය.

ජාතික ජන බලවේගය ප්‍රමුඛ රජය නීතිය සාධාරණව ක්‍රියාත්මක කරන අතරම, රටේ ප්‍රධාන සංස්කෘතික හා ආගමික හැඟීම් කෙරෙහි සංවේදීව කටයුතු කළ යුතුය. රජය තම තීරණ පිළිබඳ පැහැදිලිව සන්නිවේදනය කළහොත් ජනතා අමනාපය දැඩි දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්වීම වළක්වාගත හැකිය.

තමන්ට ගෞරවයෙන් සලකන බව සහ තම අදහස් තේරුම් ගන්නා බව දැනෙන ඡන්දදායකයන්, සමාජ බෙදීම් වැඩි කරන ජාතිකවාදී පොරොන්දුවලට පහසුවෙන් හසු නොවනු ඇත. එහෙත්, ජාතික ජන බලවේග රජය සහ රටේ බහුතරයක් වන සාම්ප්‍රදායික සිංහල බෞද්ධ ඡන්දදායකයන් අතර පවතින අවිශ්වාසය පහසුවෙන් විසඳිය නොහැකි තරම් ගැඹුරු වී තිබිය හැකිය.

උද්ධමනය අඩු කිරීම සහ අනෙකුත් ආර්ථික ගැටලු විසඳීම සඳහා විශ්වාස කළ හැකි ප්‍රතිපත්ති ඉදිරිපත් කරනවාට වඩා ජාතික ජන බලවේගයේ නායකයන් සටන් පාඨ මත වැඩිපුර විශ්වාසය තබන බවට චෝදනා පවතී. ඒ නිසා බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන් මානසිකව වෙහෙසටත් කලකිරීමටත් පත්ව සිටිති.

මෙම පොදු කලකිරීමෙන් පෙනී යන්නේ රටට සැබෑ දේශපාලන වෙනසක් අවශ්‍ය බවයි. එය ජාතිකවාදී පිබිදීමක් පමණක් නොවිය යුතුය. ජනතාවගේ ජීවිතවල සැබෑ වෙනසක් ඇති කරන ප්‍රායෝගික හා සාර්ථක ආර්ථික විසඳුම් ද එයට ඇතුළත් විය යුතුය.

එළඹෙන තීරණය

මහනුවර සිට කොළඹ දක්වා පැවැත්වෙන විරෝධතා සහ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පාගමන් බන්ධනාගාර ඇඳුමක් පිළිබඳ ගැටලුවකට පමණක් සීමා නොවේ. ඒවා මඟින් ශ්‍රී ලංකා සමාජය තුළ කාලයක් තිස්සේ පවතින වෙනස් අදහස් දෙකක් අතර ගැටුමක් පෙන්නුම් කරයි.

එක් අදහසක් ජාතික ජන බලවේගය විසින් ඉදිරිපත් කරයි. එමඟින් සියලු දෙනාට සමාන යුක්තියක් ලබාදෙන නව දේශපාලන හා පාලන ක්‍රමයක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කරයි. අනෙක් අදහස බහුතරවාදී දේශපාලනය මත ගොඩනැගී ඇත. එය බහුතර සංස්කෘතියට හිමි සාම්ප්‍රදායික බලය සහ පිළිගැනීම ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කරයි.

මෙම ගැටුමෙන් විරෝධතාවල ඇති ගැඹුරු හැඟීම් පෙනී යයි. එම විරෝධතා මතුපිටින් පෙනෙන ගැටලුවකට පමණක් සීමා නොවී, ජනතාවගේ මූලික වටිනාකම් සහ අනන්‍යතාව සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත.

ඒ නිසා ඉදිරි මැතිවරණවලදී සාම්ප්‍රදායික දේශපාලන බලවේග නැවත බලයට පැමිණේද යන්න තීරණය වන්නේ ජනතාවගේ සිතුම් පැතුම් සහ හැඟීම් වඩාත් හොඳින් තේරුම්ගෙන ඒවාට ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ කුමන පාර්ශ්වයද යන්න මතය.

දේශපාලන නායකයන් ජනතාවගේ පොදු අභිමානය සහ පිළිගැනීමේ අවශ්‍යතාව අවංකව තේරුම් ගන්නා විට, ඔවුන්ට ඡන්දදායකයන්ගේ දැඩි සහයෝගය ලබාගත හැකිය. ඒ අතරම, සියලු දෙනාට සමාන යුක්තියක් ලබාදෙන පුරවැසි පාලන ක්‍රමයක් සහ නව දේශපාලන ආයතනික රාමුවක් මඟින් හැඟීම් මත ගොඩනැගෙන දේශපාලනය සන්සුන් කළ හැකිය. එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ නැවත නැවතත් ඇති වන දේශපාලන කලබල අඩු කිරීමට ද හැකි වනු ඇත.

එවැනි පැහැදිලි තීරණයක් ගන්නා තුරු, ‘සිවුර’ සහ ‘තයිමෝස්’ යන අදහස් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉදිරි මැතිවරණ හැඩගැස්වීමේ ප්‍රධාන සාධක ලෙස දිගටම පවතිනු ඇත.

*කොළඹ ටෙලිග්‍රාෆ් (Colombo Telegraph) වෙබ් අඩවියේ 2026 ඔක්තෝබර් 12 දින පළ වූ “The Robe, Thymos & Upcoming Elections” නම් ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනය.

දිනේෂ් දොඩම්ගොඩ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු සහ නීතිඥවරයෙකි. ඔහු එක්සත් රාජධානියේ ක්‍රැන්ෆීල්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ගෝලීය ආරක්ෂාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් ලබා ඇත. එමෙන්ම, බ්‍රිතාන්‍ය නිව්කාසල් සහ ශාන්ත ඇන්ඩෲස් විශ්වවිද්‍යාලවල ත්‍රස්තවාදය සහ දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදු කර ඇත. ඔහු අමෙරිකාවේ ඩෙලවෙයාර් විශ්වවිද්‍යාලයේ එක්සත් ජනපද ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ ෆුල්බ්‍රයිට් විද්වතෙකු ද වේ.