විජයානන්ද ජයවීර –

විජයානන්ද ජයවීර

පූර්ව නූතන යුගයේදී දුප්පත් වීම ගැන දුප්පතුන්ට දෝෂාරෝපණයක් නො කෙරුණි. එකල දුප්පත් කම සැලකුණේ දෛවෝපගත උරුමයක් හෙවත් කරුමය හෝ තත්කාලීන සමාජය ස්තරගතව පවත්වාගැනීමේ වැඩවසම් අවශ්‍යතාවයක් වශයෙනි. එහෙත් වර්තමානයේ දේපළ උරුමය, තරාතිරම, වරප්‍රසාදිත අධ්‍යාපන අවස්ථා, දේශපාලන බලපුලුවන්කාර කම්, කුණුකොල්ලයට රාජ්‍ය දේපළ අත්පත් ගැනීම, අනිටු බදු සහන, බදු නිදහස් රටවල වත්කම් සඟවා තැබීම සහ අල්ලස් දීම ද ඇතුළුව විවිධ නිස්සාරක(extractive) උපක්‍රම මත සිය ව්‍යාපාර කටයුතු සඳහා විශේෂ වරප්‍රසාද ලබා ගන්නා බොහෝ සුපිරි ව්‍යාපාරිකයෝ දෛවය වෙනුවට සිය ධනවත්කම සාධාරණීයකර ගැනීමට නෛපුණ්‍යතන්ත්‍රය (meritocracy) හෙවත් නිපුණතාව සහ ව්‍යවසායකත්වය (entrepreneurship) වැනි යෙදුම් වැඩි වසයෙන් යොදා ගනිති. ඒ සුපිරි ව්‍යවසායකයින් වීම පිණිස තමන්ට කිරීමට සිදු වූ අයථා කටයුතු වසන් කිරීමටත් වරප්‍රසාද රහිත සෙස්සන් නිපුණතා නැති මන්දෝත්සාහි අය වශයෙන් හෙළාදැකීමටත් ය. මේ අතින් බැලූ විට නූතන සමාජය නැති බැරි කම් සාධාරණීයකරණය කිරීමට දරන තැතද පූර්ව නූතන සමාජය දුප්පත් කම සාධාරණීය කරණය කිරීමට දරන ලද තැත මෙන්ම අසික්කිත ය.

ධනවාදය රජයන සමාජයක නෛපුණ්‍යතන්ත්‍රය අනුව සාර්ථක ව්‍යවසායකයෙකු වීමට හැකිය යන්න අතිශයෝක්තියකි. ඇමෙරිකානු ව්‍යවසායකයෙකු වූ ජනාධිපති අපේක්ෂක ඇන්ඩෲ යන්ග් පෙන්වා දෙන පරිදි “කෙනෙකුගේ සමාජ පසුබිම සහ සාර්ථක සමාගමක් ආරම්භ කිරීමට ඔහුට ඇති හැකියාව අතර දැඩි සහ-සම්බන්ධයක් පවතී. එක්සත් රාජධානියේ දී කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව ව්‍යවසායකයන් අතර දක්නට ලැබුණු පොදු සාධකයක් වූයේ පවුලේ සමාජ තත්වය, දේපළ උරුමය, පැටිකිරිය සහ සමාජ සම්බන්ධතා නිසා ව්‍යාපාරික කටයුතු සඳහා ඔවුන්ට අවශ්‍ය අරමුදල් පහසුවෙන් ලබා ගැනීමට හැකි වූ බවයි. 2014 දී ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව සමාගම් ඇරඹුව අයගෙන් 80%ක්ම එසේ තමන්ගේ ම වූ අරමුදල් ආයෝජනය කරමින් සමාගම ආරම්භ කළ බව තහවුරු විය. වඩා මෑතක දී එක්සත් ජනපදයේ කළ තවත් සමීක්ෂණයකට අනුව ඉහළ වර්ධන ප්‍රවනතාවක් ඇති ව්‍යවසායකයින්ගෙන් 84% ක් ම සුදු ජාතිකයින් වූ අතර ඔවුන්ගෙන් 74%ක් සුපිරි අධ්‍යාපන ආයතනවල උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ගත් අය වූහ. එම සමීක්ෂණයේ එක් කතුවරයෙක් පෙන්වා දුන් පරිදි “යම් කෙනෙකුට සල්ලිකාර පවුලෙන් උරුම වූ අරමුදල් නැති නම් ව්‍යවසායකයෙකු වීමේ හැකියාව බෙහෙවින් අඩුය.”[1] ලංකාවේ නම් සල්ලිකාරකම ද දේශපාලන අනුග්‍රහයෙන් ලබා ගත හැකිය.

අමෙරිකානු සමාජයේ නෛපුණ්‍ය බල තන්ත්‍රය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය විස්තර කරමින් නෛපුණ්‍ය බලතන්ත්‍ර උගුල (The Meritocracy Trap)යනුවෙන් පොතක් ලියූ යේල් සරසවියේ මහාචාර්ය ඩැනියෙල් මැස්කොවිට්ස් පවසන අන්දමට සමාජ තරාතිරම කුමක් වුවත් අප සියල්ලන්ට ම එක හා සමාන ව හුදෙක් නෛපුණ්‍ය බල තන්ත්‍රය මත පමණක් තරඟ කිරීමට ඇමරිකානු සමාජයේ ඉඩ ඇතැයි යන මතය හුදු මිරිඟුවක් පමණි. සංඛ්‍යා ලේඛන මගින් තහවුරු වන ඇත්ත තත්වය නම් වරප්‍රසාදලත් පොහොසත් පැළැන්තියේ අයට හොඳ ප්‍රාථමික හා ද්වීතීයික අධ්‍යාපනයක් ලබා ගැනීමට ඉඩ ඇති බවත් ඒ නිසා යහමින් මුදල් අය කරන හොඳ විශ්ව විද්‍යාල වලට ඇතුලු වීමටත්, කලක් ගත වූ විට විශාල වශයෙන් වැටුප් සහ පාරිතෝෂික ගෙවන සුපිරි රැකියාවන් ලබා ගැනීමටත් හැකි වීමයි. සිය දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනයට විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කිරීම මගින් තම පැළන්තිය තුළම ආර්ථික හා ව්‍යාපාරික කළමනාකරණයට අවශ්‍ය මානව ප්‍රාග්ධනය ගොඩ නගා ගැනීමට පොහොසතුන්ට හැකිවෙයි. ඒ අනුව ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයේ ඩොලර් මිලියන ගණනින් වැටුප් හා පාරිතෝෂික ගෙවන සමාගම් වල ප්‍රධාන විධායකයින් වැනි සුපිරි රැකියාවන් ඔවුන්ගේ බුක්තියට හිමි වෙයි.

මෙහි ඇති අනෙක් පැත්ත නම් සම්ප්‍රදායික ධනපතියන්ට මෙන් නොව ඔවුන්ට ඉතා මහන්සිවී වැඩ කිරීමට සිදුවීමයි. තම පැළැන්තියේ තරාතිරම හා ආයෝජන වලින් නිසි ඵල ලබා ගැනීමට නම් තමන්ට සොයා ගත හැකි වැඩිම වැටුප් හා පාරිතෝෂික ගෙවන සුපිරි රැකියාවල දිවා රෑ නොතකා වැඩ කිරීමට මේ ඊනියා නෛපුණ්‍යතා බලත්‍රාන්ත්‍රිකයන්ට සිදුව තිබේ. නෛපුණ්‍යතා බල තන්ත්‍ර ආඛ්‍යානය සුපිරි රැකියා වල අධිආදායම සාධාරණියකරණය කරන අතරම විධායකයින්ගෙන් පමණක් නොව අවෙශ්ෂ සේවකයන්ගෙන් ද උපරිම කැපවීමක් බලාපොරොත්තු වෙයි.

නෛපුණ්‍ය බල තන්ත්‍රය පිළිබඳ ආඛ්‍යානයේ තවත් අරමුණක් වූයේ කලින් පැවති පංතිමය සමාජයක් පිළිබඳ අදහස වෙනුවට පුද්ගලයන් ස්වකැමැත්තෙන්ම ස්වයං සූරාකෑමට ලක් වීම සාධාරණීකරණය වෙන නව ලිබරල්වාදී ආඛ්‍යානයක් බිහි කිරීමයි. ඒ මෙසේයි. සාමාන්‍යයෙන් සම්භාව්‍ය තේරුමට අනුව නිදහස යනුවෙන් අදහස් වන්නේ කෙනෙකුට බලකිරීම් විරහිතව කටයුතු කිරීමට ඉඩ ප්‍රස්ථා ලැබීමයි. පැරණි ස්වාමි-සේවක සම්ප්‍රදාය තුළ සේවා ගිවිසුම් තුළ සේවකයාගේ කාර්ය සටහන් ව තිබූ අතර ඒ හැරෙන විට ව්‍යවසාය හා වෙනත් ඓන්ද්‍රීය බැඳිමක් සේවකයාට නොතිබුනි.

එහෙත් නව ලිබරල්වාදී නෛපුණ්‍යතා බලතන්ත්‍ර ආඛ්‍යානයට අනුව නිදහස යනු එක්තරා ආකාරයකට ස්වාමියෙකුගේ සෘජු නිරීක්ෂණයකින් තොරව කෙනෙකුට ව්‍යවසාය තුළ තරඟකාරීව ස්වයං සූරාකෑමට ලක් කර ගැනීමට කෙරෙන බලකිරීමකි. එහිදී ජීවනෝපාය යනු රැකියාවක් නොව ආයතනයේ කාර්යසාධනය ඉලක්ක කරගත් පුද්ගල ව්‍යාපෘතියකි. එනිසා හැම කෙනෙක්ම කටයුතු කළ යුත්තේ තමන් ආයතනයේ ස්වයං ව්‍යවසායකයෙකු බව ඓන්ද්‍රීය වශයෙන්ම සලකමිනි. ඒ නිසා නව ලිබරල්වාදී පුද්ගලයාට ආයතනය හා සම්බන්ධ ව්‍යවසායක අරමුණකින් තොරව තවත් අය සමග පුද්ගල සබඳතා පවත්වා ගැනීමට නිදහසක් නැත. තමාද කොටස් කරුවකු වශයෙන් සලකා ගනිමින් දිවා රෑ නොතකා තම දායකත්වය ආයතනයේ ව්‍යවසායික ඉලක්කයන්ට කැප කිරීම ඔහුගේ පරම යුතුකමයි. මේ ව්‍යවසායක චින්තනය මහාඅපේක්ෂා සහිත නූතන පරම්පරාව තුළ විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි. බැලූ බැල්මටම මෙහි වරදක් නැත. එහෙත් නෛපුණ්‍යතා බලතන්ත්‍රය පිළිබඳ පරමාදර්ශයක් ලෙස සලකන ඇමසන් සමාගමේ හිමිකරු ජෙෆ් බෙසෝස් කිසිදු ආදායම් බද්දක් නොගෙවමින් ලෝකයේ පොහොසත්ම පුද්ගලයා වූයේත් එම සමාගමේ බොහෝ සේවකයන්ට අඩු වැටුපකට සේවය කිරීමට සිදුව ඇත්තේත් මන්ද යන්න එමගින් පැහැදිලි නොවේ. ඇත්ත වශයෙන්ම නෛපුණ්‍යතා බලතන්ත්‍රය මගින් අසාධාරණ ලෙස සාධාරණීකරණය කිරීමට තැත් කරන්නේ දිනෙන් දිනම ධනසම්පතින් ආඩ්‍ය වන ධනකුවේර නව ලිබරල්වාදී පැලැන්තිය සහ බහු ජනතාව අතර පවතින අති විශාල විෂමතා සහ ආදායම් පරතරයයි.

නෛපුණ්‍යතා බලතන්ත්‍ර ආඛ්‍යානය මගින් කරන්නේ ජනමාධ්‍ය, දේශපාලනය පමණක් නොව බදු ක්‍රමය සකස් කිරිම සම්බන්ධයෙන්ද විශාල බලපෑමක් කළ හැකි අති-ධනවත් සුපිරි ව්‍යවසායක සුළුතරයක් ඇති කිරීම සාධාරණීයකරණය කිරීමයි. අනෙක් අතට අසමානතාවය අවම කිරීම සම්බන්ධයෙන් පවතින ආර්ථික ක්‍රමයේ ඇති පද්ධතික අසාර්ථකත්වය (systemic failure) තනි තනි පුද්ගලයන්ගේ පෞද්ගලික අසාර්ථකත්වයක් ලෙස නිරූපණය කිරීමට නෛපුණ්‍යතා බලතන්ත්‍රය තැත් කරයි.

[1] Excerpt From: Andrew Yang. “The War on Normal People: The Truth about America’s Disappearing Jobs and Why Universal Basic Income Is Our Future”.

“There’s a substantial correlation between one’s socioeconomic background and starting a successful company. A UK study found that the most common shared trait across entrepreneurs is access to money via family, an inheritance, pedigree, and/or connections. A U.S. survey found that in 2014 over 80 percent of startups were initially self-funded—that is, the founders had money and invested directly. A recent demographic study in the United States found that the majority of high-growth entrepreneurs were white (84 percent) males (72 percent) with strong educational backgrounds and high self-esteem. One of the authors commented, “If one does not have money in the form of a family with money, the chances of becoming an entrepreneur drop quite a bit.”-